ማህደረ ቃላት

ምንጻል ጥንሲ

ሓንቲ ነፍሰ ጾር ቈልዓ ክትወልድ ምስ ዘይትደሊ፡ እዛ ሰብ ኣብ ሆስፒታል ጥንሲ ክትንጽል ትኽእል እያ። ድሕሪ ምንጻል ጥንሲ እታ ሰብ ነፍሰ ጾር ኣይኮነትን ማለት እዩ።

ምርዓም ውላድ

ሓደ ወይ ካብ ሓደ ንላዕሊ ሰባት ንሓደ ህጻን ከም ውላዶም ንምንባይ ምቕባል። እዚ ሰብ ወይ እዞም ሰባት ናይቲ ህጻን ወላዲ ወይ ወለዲ ኮይኖም ማለት እዩ።

ህጹጽ መከላኸሊ ጥንሲ

ድሕሪ ብዘይመከላኸሊ ጥንሲ ዝግበር ናይ ርሕሚ ጾታዊ ርክብ ኣብ ውሽጢ ካብ ሰለስተ ክሳብ ሓሙሽተ መዓልታት ብህጹጽ ክውሰድ ዝከኣል ከኒና ኮይኑ ዘይተደልየ ጥንሲ ንምክልኻል እዩ።

መሃንቱስ

ናይ ባጡቕ (መቐመጫ) ክፉት ቦታ።

መሃንቱሳዊ ጾታዊ ርክብ

ኣብ ከባቢ መቐመጫ ወይ ኣብ ውሽጣዊ ክፋል መሃንቱስ ጾታዊ ርክብ ምፍጻም። ንኣብነት ብኣጻብዕቲ፡ ብመልሓስ፡ ብባንቡላ ወሲብ ወይ ብመትሎ ጾታዊ ርክብ ምፍጻም።

ኣንድሮሎጂስት

ሓደ ናይ መትሎን ኣስኪትን ፍሉይ ክእለት ዘለዎ ሓኪም። ኣንድሮሎጂስት ናይ ጾታዊ ኣካላት ንጥፈታትን ሕማማትን ክኢላታትን እዮም። ሓደ ኣንድሮሎጂስት ሕቶታት ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ እውን ክምልስ ይኽእል እዩ።

ኢጾታዊ (ጾታ ኣልቦ ዝባህሪኡ)

ሓደ ኢጾታዊ ሰብ ኣብ ልዕሊ ካልኦት ሰባት ጨሪሹ ወይ ኣዚዩ ቅሩብ ጾታዊ ስሕበት ይስምዖ።

ብሓገዝ ዝግበር ተዋልዶ

ሓንቲ ጥንሲ ክትሕዝ እትደሊ ሰብ ወይ ጥንሲ ዝደልዩ መጻምድቲ፡ ግን ብዘይ ሓገዝ ጥንሲ ክትሕዝ ዘይትኽእል ኮይና፡ ብናይ ሕክምናዊ ክንክን ሓገዝ ምሃብ ማለት እዩ። ኣብነት ናይ ብሓገዝ ዝግበር ተዋልዶ፡ ስርጸተ-ዘርኢ (ዘርኢ ተባዕታይ ናብ ማህጸን ምስራጽ) ከምኡ’ውን ጽይገት ኣብ ጥርሙስ (ኣይ ቪ ኤፍ) እዮም።

ምዅላፍ ወሲባዊ ተግባር

ብርሕሚ ጾታዊ ርክብ ኣብ ዝፍጸመሉ እዋን፡ ቅድሚ መትሎ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ምንጻጉ ነቲ ርክብ ምቍራጽን ነቲ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ካብ ርሕሚ ወጻኢ ክፈስስ ምግዳፍን እዩ። እዚ ጥንሲ ንምክልኻል ኣዚዩ ዘይውሑስ ኣገባብ እዩ።

ባክተርያዊ ረኽሲ ርሕሚ

ሕማቕ ሽታ ዘለዎ ካብ ርሕሚ ዝነዝዕ ፈሳሲ። 
ባክተርያዊ ረኽሲ ርሕሚ ማለት፡ ኣብ ርሕሚ ናይ ባክተርያ ዘይምምጥጣን ኣሎ ማለት እዩ።

ባላንቲስ

ኣብ ኣንፊ መትሎ ዝኽሰት ነድሪ ኾይኑ፡ ዝተጋነነ ምቕያሕ፡ ናእሽቱ ቀያሕቲ ዕንፍሩር ዘውጽእ፡ ከምኡ ድማ ኣብ ከባቢ ኣንፊ መትሎን ኣብ ታሕተዋይ ሸነኽ ዕልቦን ናይ ቁጠዐን ቁስልን ስሚዒት ከኸትል ዝኽእል እዩ።

ማእከል ክንክን ጥዕና ቈልዑ

ንህጻውንቲ ናይ ጥዕና መርመራታት፡ ክታበትን ምኽርን ዝህብ ክሊኒክ እዩ። ንህጻናት ካብ ዝተወለድሉ ዕለት ጀሚሩ ክሳብ ክፍሊ ቅድመ ትምህርቲ ዝጅምሩ ይቕበል። በቨሰ (BVC) እውን ይብሃል እዩ።

ምክልባት ቈልዓ

ሓደ ትሕቲ 18 ዓመት ሰብ ንዓመጽ፡ ግህሰት ክብሪ ክቃላዕ ከሎ ወይ ብወለዱ ወይ ብኻልኦት ኣብ ልዕሊኡ ሓላፍነት ዘለዎም ሰባት ክንክን ምስ ዘይግበረሉ። ኣብ ሽወደን ቈልዓ ምህራም ክልኩል እዩ። እቲ ዕላማ ነቲ ቈልዓ ስነ ስርዓት ንምምሃር ይኹን ኣይኹን ብዘየገድስ ዋላ ንወለዲ እውን። 

መሕረሲት

ኣብ ክንክን ሕርሲ፡ ክንክን ጥዕና ኣዴታትን ከምኡ’ውን ብዛዕባ ጾታውነት፡ ምኽልካል ጥንስን ምንጻል ጥንስን ምኽሪ ኣብ ምሃብ ትሰርሕ።

ክሊኒክ ነፍሰ ጾራትን ሓራሳትን

ነፍሰ ጾር ኣብ ትኾንሉ እዋን ኣብ ክሊኒክ ብምኻድ ክንክን ጥዕናን ኣብ ምሉእ ናይ ጥንሲ እዋን ናይ ጥንሲ መርመራታትን ዝግበረሉ ክሊኒክ እዩ። ሞድራቮርድስሰንትራል ወይ ኤምቨሰ (MVC) እውን ተባሂሉ ይጽዋዕ እዩ።

ገበን ፖርኖግራፊ ቈልዓ

ሓደ ግለሰብ ንኣብነት ንናይ ዘይ ገበዙ ወይ ዕድሚኦም ዘይኣኸሉ ወይ ዕድሚኦም ትሕቲ 18 ዓመት ዝኾኑ ሰባት ወሲባዊ ወይ ፖርኖግራፊያዊ ስእልታት ብምውሳድ፡ ብምውናን፡ ብምክፍፋል፡ ብምሻጥ ወይ ብምፍቓድ ዝፍጸም ገበን እዩ።

መርዓ ትሕቲ ዕድመ

ካብቶም መጻምድቲ ብውሕዱ ሓደ ዕድሚኡ ትሕቲ 18 ዓመት ክንሱ መርዓ ምስ ዝፍጸም። ኣብ ሽወደን መርዓ ትሕቲ ዕድመ ፍቑድ ኣይኮነን።

ክፍሊ ድሕሪ ሕርሲ

ኣብ ሓደ ሆስፒታል ሓንቲ ኣደ ድሕሪ ምሕራሳ ንገለ መዓልታት ክትጸንሓሉ እትኽእል ክፍሊ።

ቢ ዲ ኤስ ኤም

ናይ ሓባር ስያመ ናይ ባርነት ወይ ስነ-ስርዓት፡ ዓብላልነት ወይ ተኣዛዝነት፡ ከምኡ’ውን ተገናዝዮ-ማዘኪዝሞ (ኣብ እዋን ወሲባዊ ንጥፈት ቃንዛ ብምውራድን ብምቕባልን ናይ ምድሳት ወልፊ) ኣብ ስምምዕ ዝተሞርኮሰ እዩ።

ጽግየት

ናይ ወዲ ተባዕታይ ዘርኢ ንናይ ጓል ኣንስተይቲ እንቋቕሖ ኣብ ሻምብቆ ማሕጸን ኣብ ዝራኸበሉ እዋን። ብድሕርዚ ናብ ድቂ ማዕቢሉ ኣብ ውሽጢ ማሕጸን ይኣቱ። 

ጉዝጓዝ ወይ መሓበሻ

ኣብ እዋን ጽግያት ነቲ ዝፈስስ ደም ንምሓዝ ከም መኸላኸሊ ዝጥቀም። ጉዝጓዝ ኣብ ውሽጢ እቲ ክዳን ውሽጢ ዝታሓዝ እዩ።

ድርብ ጾታዊ

ሓደ ድርብ ጾታዊ ሰብ፡ ጾታ ናይቲ ካልእ ሰብ ብዘየገድስ ፍቕሪ ዝሕዞን ጾታዊ ርክብ ክፍጽም ዝደልን እዩ።

ኢፒዲዲሚስ

ሓደ ሰብ መትሎ ምስ ዝህልዎ፡ ሓደ ክፍላ ናይ ውሽጣዊ ብልዕቲ እዩ። ኢፒዲዲሚስ ኣብ ኣስኪት ይርከብ።

ሕፍረት ምቅላዕ

ሓደ ሰብ ንኻልእ ሰብ ንኸዋርዶ ወይ ገለ ዘይምሹእነት ንኽፈጥረሉ ሕፍረቱ ኣብ መስመር መርበብ ወይ ብጋህዲ ብኣካል ምስ ዘርእዮ። ብሕጋዊ ስያመ እዚ ጾታዊ ምስርጣይ ይብሃል።

ከንፈር ርሕሚ

ካብ ሰብነት ወጻኢ ኣብ ከባቢ ብልዕቲ ጓል ኣንስተይቲ፡ ኣብ ጉድበን መትረብ ሽንትን ዝርከብ ዕጻፍ ዘለዎ ቈርበት እዩ። ውሽጣውን ግዳማውን ከንፈር ርሕሚ ኣሎ።

ኣጥባት

ኣብ ላዕለዋይ ክፋል ዝርከብ ኣካል ናይ ሰብነት እዩ። ኣጥባት ስብሓዊ ኣካሊትን ጽኪ ጡብን የጠቓልል።

ኣፍ ጡብ (ጫፍ ጡብ)

ኣብ ማእከል ጡብ ዝርከብ ኮይኑ ውጽእ ዝበለ ከቢብ ነገር እዩ። ኣብ ከባቢ ኣፍ ጡብ ድማ ፍልይ ዝበለ ሕብሪ ዘለዎም ቀለቤታይ ነገር ኣሎ።

ሶዶመኛ

ናይ ሓደ ሶዶመኛ ልሙድ መጸውዒ ቃል እዩ።

መርመራ ቅምሶ ዋህዮ

ኣብ ዋህዮታት ናይ ማህጸን፡ ማህጸናዊ መንሽሮ ከኸትል ዝኽእል ዝኾነ ለውጥታት ዋህዮ ምህላው ወይ ዘይምህላው ንምፍላጥ ዝግበር መርመራ።

ከረጺት

ኣብ ብዙሓት ኣካሊታት ከምኡ’ውን ኣብ ማህደር እንቋቅሖ ዝርኣ ፈሳሲ ዝመልአ ከረጺት እዩ።

ቆጸራ ምግባር

ጾታዊ ርክብ ክትፍጽም ምስ ትደልዮ ሰብ ወይ ግዜኻ ብሓባር ከተሕልፍ ምስ እትደልዮ ሰብ ምርኻብ ወይ ብሓደ ምውጻእ።

ኣድልዎ

ብጾታ፡ ብጾታዊ ዝንባለ፡ ብጾታዊ መንነት፡ ብሃይማኖት፡ ብዓሌትነት፡ ብዕድመ ወይ ብስንክልና ምኽንያት ብሕማቕ ኣተሓሕዛ ምሓዝ ወይ ምዝላፍ። ገበን ጽልኢ፡ ፍርሒ/ጽልኣት ግብረሶዶማውያን፡ ፍርሒ/ጽልኣት ስግረ ጾታ፡ ኣፈላላይ ዘርኢ፡ ጽልኢ ስንክልና፡ ጾታዊ ኣድልዎ፡ ናይ ጾታ ማዕርነት ከምኡ’ውን ማዕርነት ርአ።

ድቂ

እንቋቕሖን ዘርኢ ወዲ ተባዕታይን ክተሓዋወሱ ከለዉ ድቂ ይፍጠር። እዚ ድማ ጽግየት ይብሃል። ድሕሪኡ እቲ ድቂ ኣብ ውሽጢ ማህጸን ናብ ዕሸል ይዓቢ ድሕሪኡ ድማ ናብ ቈልዓ ይምዕብል።

ኢንዶመትሪዮሲስ

ኣካሊታት ናይ ውሽጢ ማሕጸን ካብ ማሕጸን ወጻኢ ምስ ዝዓብዩ። መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ሻምብቆታታ ማሕጸን ወይ ኣብ መናድቕ ናይ ከብዲ ምስ ዝኽሰት እዩ። ኢንዶመትሪዮሲስ ኣብ እዋን ጻግነ ከቢድ ቃናዛ ከስዕብ ይኽእል።

ናይ ሓንቲ እዋን ወሲባዊ ርክብ

ምስ ሓደ ሰብ ብሓደ ግዜ ጥራይ ወሲባዊ ርክብ ምፍጻም።

ንጽል ወላዲ ወይ ወላዲት

ሓደ ወይ ሓንቲ ወላዲ ዝኾነ ሰብን ምስታ ካልኣይቲ ወላዲት ናይቲ ቈሎኣ ኣብ ፍቕራዊ ዝምድና ዘየለን ወይ ዘየላን።

ሕንጋደ ውትረት መትሎ

ወላ’ኳ ናይ ወሲብ ድልየት ይሃሉ፡ ናይ መትሎ ውትረት ድኽመት ምህላው ወይ ሃልዩ እውን ንዝተናውሓ ግዜ ናይ ምጽናሕ ጸገም ምህላው። እትምነት (ልምሰት) እውን ይብሃል እዩ።

ጾታዊ ስሚዒት ዘለዓዕል

ናይ ስሚዒታዊን ወሲባዊን ትሕዝቶ ዘለዎም ስእልታት፡ ጥበብ፡ ስነ ጽሑፍ ወይ ፊልምታት የጠቓልል።

ናይ ቅድም (ነበር)

ቅድሚ ሕጂ ምሳኻ ብዕርክነት ብሓደ ዝነበረ፡ ሕጂ ግን ብሓደ ምሳኻ ዘየለ። 

ምስሊ ኣምልኾ

ንሓደ ነገር ወይ ኣካል ናይ ሰብነት ብዙሕ ግዜ ከም ወሲባዊ ዘይንሓስቦ፡ ከም እግሪ ወይ ቈርበት፡ ሓያሎ ደስታ፡ ወሲባዊ ስሕበትን ምንቕቓሕን ክፈጥረልካ ከም ዝኽእል ጌርካ ምውሳድ።

ሕምቦ

ናይ ጓል ኣንስተይቲ ብልዕቲ። ሕምቦ ንብምልኡ እቲ ኣካሊታት ይገልጽ፡ ማለት ክልቲኡ ውሽጣውን ግዳማውን ክፋላት። ብዙሕ ግዜ ከም ጽዩፍ ቃል ይውሰድ።

ኣፍቃሪት

እታ ምሳኻ ኣብ ፍቕራዊ ዝምድና ዘላ ጓል ኣንስተይቲ።

ኮሸምሸም ምባል

ንዝፈተኻያ ሰብ ሓቢርካ ክትዘናጋዕን ወሲባዊ ርክብ ክትገብር ምስ እትደልያን ሰብ ተጋዳስነት ምርኣይ። ንገለ ሰብ ንወሲባዊ ምቕራብ እውን ክበሃል ይከኣል።

ነዛዕታ

ርሕሚ ምእንቲ ኩሉ ግዜ ንጹህን ጥዑይን ኮይኑ ክጸንሕ ዘውጽኦ ፈሳሲ እዩ።

ዕሸል

ዕሸል ማለት ኣብ እዋን ጥንሲ ኣብ ውሽጢ ማህጸን ኮይኑ ንትሽዓተ ሰሙን ዝኣክል ዝዓበየ ድቂ እዩ።

ካብ ማንታ ርእሲ ዝውሰድ መርመራ

ሓደ ዕሸል ዝኾነ ክሮሞዛዊ ዘይንቡር ኩነት ኣለዎ እንተ ኾይኑ ንምፍላጥ ዝግበር ሕክምናዊ መርመራ።

ዝልሓጠ

ገለ ነገር ናብ ከባቢ ርሕሚ ወይ ድማ ንግዳም ናይ ክፍተት ርሕሚ ዕጻፍ ኮይኑ ምስ ዝወርድ። ንኣብነት መናድቕ ርሕሚ፡ ማሕጸን፡ ፍሕኛ፡ ወይ ካብ ባጡቕ ናብ ታሕቲ ገጹ ዝወርድ ክኽውን ይኽእል።

ፍረኑለም

ኣብ መንጎ ኣንፊ መትሎን ዘንጊ መትሎን ዝርከብ ቈርበት። ብሽወደንኛ ስትሬንግ ይብሃል፡ ጅማት ማለት እዩ።

እቲ ፈጻማይ ኣብ ከባቢ 15 ዓመት ዝኾነሉ እዋን ብወለንታ ጾታዊ ርክብ ምፍጻም

ኣብ መንጎ እቲ ፍጻመ ዘካየደ ሰብን እቲ ቈልዓን ብዘሎ ናይ ዕድመን ምዕባለን ውሑድ ፍልልይ፡ ከምኡ’ውን በቲ ኩነታት ብሓፈሻ፡ እቲ ተግባር መድፈርቲ ቈልዓ ተባሂሉ ክጠቓለል ከም ዘይክእል ንጹር ኮይኑ፡ እቲ ፋጻማይ ብገበን ተሓታቲ ኣይከውንን።

ጽልኢ ስንክልና

ኣብ ስንክልና ዘለዎም ሰባት ከም ኣብ ጽሙማን፡ ዓይነ ስዉራት ወይ ኣብ ዓረብያ ስንኩላን ዝቕመጡ ሰባት፡ ኣሉታዊ ኣረኣእያ፡ ርእይቶታት ወይ ስሚዒታት ምህላው። እዚ’ውን ንሓደ ከም ኤች.ኣይ.ቪ ዝኣመሰለ ሕዱር ሕማም ዘለዎ ዝዓለመ ክኸውን ይኽእል እዩ።

ዕልቦ

ናይ መትሎ ኣንፊ ወይ ናይ ጉድበ ዝሽፍን ረቂቕ ቈርበት እዩ።

ፊሞሲስ/ጸቢብ ዕልቦ

እቲ ዕልቦ ቀጠው ኢሉ ዝገጥመሉን ንድሕሪት ናብ ኣንፊ ክሳሓብ ኣብ ዘይከኣለሉ እዋንን እዩ። ሓደ ሓደ ግዜ እቲ ዕልቦ ኣብ ታሕቲ ኣንፊ ሰጡሙ ንቕድሚት ይኹን ንድሕሪት ክሳሓብ ድማ ዘይካኣል ይኸውን።

ሕርሲ

ሕርሲ ዝብሃል እቲ ዕሸል ኣብ ዝውለደሉ እዋን እዩ። 
እቲ ሕርሲ ርሕማዊ - ብመገዲ ርሕሚ፡ ወይ ብመጥባሕቲ ክግበር ይከኣል።

ክፍሊ መሕረሲ

ኣብ ሆስፒታል ዕሸል ዝውለደሉ ክፍሊ።

ቃዛኖት ሕርሲ

ምስ ቈልዓ ምውላድ ዝተኣሳሰር ቃዛኖት።

ፍርሒ ሕርሲ

ቅድሚ ሓደ ዕሸል ምውላዱ ዝፍጠር ጭንቀትን ፍርሕን።

ናይ ሕርሲ ጉድኣት

ኣብ እዋን ሕርሲ ኣብ ከባቢ ብልዕቲ ክኽሰት ዝኽእል ጉድኣታት ወይ ምትርባዓት።

ጻዕሪ ሕማም ሕርሲ

እዚ ቃንዛ ሓደ ህጻን ክውለድ ከሎ እቲ ጭዋዳ ዝኾነ ማህጸን ነቲ ዕሸል ንታሕቲ ናብ መውለዲ መትረብ ንኽደፍኦ ክጭበጥ ከሎ ዝለዓል እዩ።

ዕልቋቝ

ሓደ ሰብ ብወሲብ ክነቓቓሕ ከሎ ካብ መትሎ ዝወጽእ ፈሳሲ እዩ። ግን ምፍሳስ ኣይኮነን።

ጠቐነ/ጸለመ

ምእንቲ ካልኦት ብዛዕባ ሓደ ሰብን ኩነታት መነባብርኡን ሕማቕ ኣተሓሳስባ ክህልዎም፡ ብዛዕባ እቲ ሰብ ሓሜት ወይ ሓበሬታ ምዝርጋሕ።

ነቑጣ ጂ

ኣብ ርሕሚ ቁሩብ ውሽጥ ኢሉ፡ ኣብ ቅድሚት ኣብ’ቲ ናይ ርሕሚ መናድቕ ዝርከብ ሓደ ንቝጣ እዩ። እዚ ድማ ጉድበ፡ ሻምብቆ ሽንትን ቅድሚት መናድቕ ርሕምን ዝራኸበሉ እዩ።

ቅብኣት/ዝየታ

ኣብ እዋን ጾታዊ ርክብ ዝይዳ ዘደስትን ዘዕግብን ምእንቲ ክኸውን ንዝበለጸ ምንሽትታሕ ንኽጠቅም ዝግበር ክሬማ እዩ። ኣብ መትሎ፡ርሕሚ ከምኡ’ውን ኣብ መሃንቱስ ክግበር ይከአል።

ደረቕ ጾታዊ ርክብ

ናይ ሓደ ሰብ ጾታዊ ብልዕቲ ምስ ናይ ካልእ ሰብ ብልዕቲ ወይ ካልእ ክፋል ሰብነት ብምድራዝ ወይ ብምጽቃጥ ጾታዊ ርክብ ምፍጻም።

ጅግል

ጅግል ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፍ ሕማም ኮይኑ መብዛሕትኡ ግዜ ዝኾነ ምልክታት ኣየርእይን እዩ። ግን ኣብ ግዜ ሽንቲ ጸላዕላዕ ዘብል ወይ ዝጽላእ ስሚዒት፡ ዘይንቡር ፈሳሲ ካብ ርሕሚ፡ መትረብ ሽንቲ ወይ መሃንቱስ፡ ቃንዛ ኣብ ታሕተዋይ ክፋል ከብዲ ወይ ኣስኪት ክገብር ይኽእል እዩ። ግቡእ ክንክን ሕክምና ዘይተገብረሉ ጅግል ውላድ ንምርካብ ከቢድ ክገብሮ ይኽእል እዩ። ብኣንቲባዮቲካ ክፍወስ ይኽእል እዩ። ጅግል ኣብ ሕጊ ምክልኻል ተላገብቲ ሕማማት ይጠቓለል።

ጥንሲ

ኣብ ከብዲ ኣብ ዝርከብ ማህጸን ዕሸል ምህላው። ጥንሲ መብዛሕትኡ ግዜ ንትሽዓተ ኣዋርሕ ይጸንሕ።

ናይ ጥንሲ መርመራ

ጥንስቲ እንተ ኣለኺ ዄንኪ ንምፍላጥ ክትገብርዮ እትኽእሊ መርመራ እዩ። እዚ ድማ ኣብ ሓደ ንእሽተይ መመርመሪ ዘንጊ (ጥንሲ መመርመሪ) ብምሻን ይግበር።

ግሩሚን

ሓደ ሕጋዊ በጽሒ ምእንቲ ወሲባዊ ድፍረት ክፍጽም ምስ ትሕቲ 15 ዓመት ቈልዓ ብዙሕ ግዜ ብኢንተርኔት ዝገብሮ ርክባትን ብኣካል ናይ ምርኻብ ሕቶታትን እዩ። እዚ ዘይሕጋዊ እዩ። እዚ ብሕጋዊ ስያመ ርክብ ምስ ቈልዓ ንወሲባዊ ዕላማታት ይብሃል።

ጕጅለኣዊ ጾታዊ ርክብ

ኣብ ሓደ እዋን ካብ ክልተ ንላዕሊ ሰባት ነንሕድሕዶም ጾታዊ ርክብ ክፍጽሙ ከለዉ ማለት እዩ።

ሓኪም ምሕጸን

ፍሉይ ክእለት ናይ ርሕሚን ግዳማዊ ክፋል ርሕሚን ዘለዎ ሓደ ሓኪም እዩ። ሓኪም ማሕጸን ክኢላ ናይ ተግባራት ጾታዊ ክፍሊ ኣካላት፡ ሕማማትን ጥንስን እዩ። ሓደ ሓኪም ማሕጸን ንሕቶታት ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ እውን ክምልስ ይኽእል እዩ። 

መርመራ ማሕጸን

ኣብ ሆስፒታል፡ ማእከል ክንክን ጥዕና ወይ ኣብ ናይ መንእሰያት ክሊኒክ ዝካየድ መምርመራ ናይ ርሕሚ እዩ።

ምፍልላይ

ዝምድና ምብታኽ። እንተ ተፈላሊኻ ደጊም ብሓደ የለኻን ማለት እዩ።

ድልየት ምህላው

ሓደ ነገር ንምግባር ሓያል ዝኾነ ድፊኢት ምህላው። 
ሓደ ሓደ ግዜ እዚ ድልየት ብዛዕባ ናይ ጾታዊ ርክብ ምፍጻም ክኸውን ይኽእል እዩ።

ኣቃጣሪ ናይ ኣመንዝራ

ምቅጣር ርኣ።

ገበን ጽልኢ

ንሓደ ሰብ ናብ ገበናዊ ተግባራት፡ ከም ምፍርራሕ ወይ ምድፋር ወይ ምጥቃዕ ከም ዝጋለጽ ምግባር ኮይኑ፡ ዕላማ ናይ’ዚ ድማ ንሓደ ሰብ ብምኽንያት ጾታዊ ዝምባሌኡ፡ ጾታዊ መንነቱ፡ ዓሌቱ፡ ሕብሪ ቈርበቱ፡ ሃይማኖታዊ እምነቱ፡ ቀቢላዊን ሃገራዊን መበቆሉ ክብሩ ንምግሃስ እዩ።

ኤል ጂ ቢ ቲ ክዩ ኣይ ሰብ

ሓባራዊ መጸውዒ ንድርብ ጾታ፡ ግብረ ሰዶማውያን፡ ስግር ጾታውያን፡ ኵይር ወይ ሓዲግ ጾታውያን ዝኾኑ ሰባት። 

ምስ ክብሪ ዝተተሓሓዘ ጸቕጥን ጎነጽን

ሓንቲ ሰብ፡ መብዛሕትኡ ግዜ መንእሰይ ጓል ኣንስተይቲ፡ ብኻልኦት ኣብ ከባቢኣ ዘለዉ ክትሕጸር ከላን ቁጽጽር ክግበረላን ከሎን። እቲ ቁጽጽር ምእንቲ ናይ’ቲ ስድራ ቤት ዝና ወይ ክብሪ ምስ ዝኸውን ማለት እዩ። ብሕጊ እዚ ዘይሕጋዊ ምፍርራሕ፡ ግፍዒ ወይ ዓመጽ፡ ኣገዲድካ ምምርዓው፡ ቅትለት ወዘተ ክኸውን ይኽእል።

ንሱ፡ ንሳ

ሻራ ዘይብሉ ተውላጠ-ስም (ክንዲ ስም)። ብሽወደንኛ ጾታ ዘይዛመድ ምስ ዝኸውን ”ሀን” ከም ሻራ ዘይብሉ ጾታ ክንዲ ስም ክትጥቀመሉ ትኽእል።

ወይቦ

ወይቦ ነድሪ ጸላም ከብዲ ኮይኑ፡ ዝተፈላለዩ ዓይነታት ወይቦ ኣለዉ። እቶም ልሙዳት ዓይነት ወይቦ፡ ወይቦ A፡ ወይቦ B ከምኡ’ውን ወይቦ C እዮም። ጠንቂ ናይ ወይቦ ቫይረስ እዩ።

ሀርፐስ

ሀርፐስ ኣብ ኣፍን ብልዕትን ከጥቅዓካ ይኽእል። ሀርፐስ ሳሓ ዝገብር፡ ዝልብልብን ከምኡ’ውን ብርቱዕ ቃንዛ ክገብር ዝኽእልን ማይ ዝማዓጉ ቁስልን ክፈጥር ወይ ጨሪሹ ከይስምዓካ ይኽእል። ሀርፐስ ብቐሊል ክመሓላለፍ ይኽእል።

ፍሉይ ጾተኛ

ሓደ ፍሉይ ጾተኛ ሰብ፡ ምስ ተቓራኒ ጾታ ዘለዎ ሰብ ፍቕሪ ዝሕዞን ጾታዊ ርክብ ክገብር ዝደልን ወይ ጾታዊ ርክብ ክገብር ዝደልን ሰብ ማለት እዩ።

ኤች ኣይ ቪ

ኤች ኣይ ቪ ካብ ሰብ ናብ ሰብ ክመሓላለፍ ዝኽእል ሓደ ቫይረስ እዩ። ንኣብነት ብዘይ ኮንዶም ብዝግበር ጾታዊ ርክብ ወይ ናይ ሓባር መርፍእ ብምጥቃም። ኤች ኣይ ቪ ንናይ ሕማም ምክልኻል ዓቕምኻ የጥቅዕ። ብዘይ እኹል ፍወሳ ኤች ኣይ ቪ ናብ ቀታሊ ሕማም ኤይድስ ክምዕብል ይኽእል። ምስ እንፍውሶ ሰባት ንኤች ኣይ ቪ ናብ ካልኦት ከሕልፎዎ ኣይክእሉን እዮም። ናብ ኤይድስ እውን ኣይምዕብልን። ከም ካልእ ሰብ ድማ ንነዊሕ ይነብሩ። ኣብ ሽወደን ኩሉ ሰብ መሰል ነጻ ምምርማርን ክንክን ኣንጻር ኤች ኣይ ቪ ምርካብን ኣለዎ። 

ፍርሒ/ጽላኣት ግብረሶዶማውያን

ኣብ ድርብ ጾታ፡ ግብረሶዶማዊ ዝኾነ ሰባት ወይ ድማ ኣብ ድርብ ጾታውነትን ግብረሶዶማውነትን ኣሉታዊ ኣረኣእያ፡ ርኢቶታት ወይ ስምዒታት ምህላው። እዚ ድማ ብዙሕ ግዜ ብኣድልዎ ብምግባር፡ ብምንእኣስ፡ ብቁጠዐ፡ ጽልኢ ብምፍጣር ወይ ብዓመጽ ይግለጽ።

ግብረሰዶም

ግብረሰዶማዊ ሰብኣይ ማለት ሓደ ሰብኣይ ምስ ካልኦት ሰብኡት ብፍቕሪ ዝማረኽን ከምኡ’ውን / ወይ ድማ ጾታዊ ርክብ ክፍጽም ዝደልይን ማለት እዩ። ግብረሰዶማዊት ሰበይቲ ማለት ሓንቲ ሰበይቲ ምስ ካልኦት ኣንስቲ ብፍቕሪ ትማረኽን ከምኡ’ውን / ወይ ድማ ጾታዊ ርክብ ክትፍጽም እትደልይን ማለት እዩ።

ሰብኣዊ ፓፒሎማ ቫይረስ (ኤች ፒ ቪ)

ሓደ ኣዝዩ ልሙድ ቫይረስ ኴይኑ ዝተፈላለዩ ዓይነት ድማ ኣለውዎ። ገለ ዓይነታት እዞም ቫይረስ ናይ ብልዕቲ ጡብ ኣድጊ (ኮንዲሎማ) ወይ ዋህዮኣዊ ለውጥታት ከኸትሉ ይኽእሉ። ካልኦት ዓይነታት ናይዞም ቫይረስ ድማ ናይ ኣእዳውን ኣእጋርን ጡብ ኣድጊ ከኸትሉ ይኽእሉ።

ክትባት ኤች ፒ ቪ

ንማህጸን ዋህዮኣዊ ምቅይያራት ኣኸቲሉም ናይ ክሳድ ማህጸናዊ ካንሰር ከስዕቡ ዝኽእሉ ሓያሎ ዓይነታት ናይ ኤች ፒ ቪ ዝከላኸል ክትበት እዩ።

ብወሲባዊ ኣገባብ ምስዕዓም ምድርራዝ

ምስ ክዳንካ ድዩ ወላ ጥራይ ነብስኻ ምስዕዓም፡ ምትሕቑቓፍን ኣብ ናይ ሕድሕድካ ሰብነት ምድርራዝን።

ልፍንታዊ ዘይኮነ

ሓደ/ሓንቲ ኣይ ከም ወዲተባዕታይ ኣይ ከም ጓለንስተይቲ ኾይኑ/ና ዝስምዖ/ዓ ግለሰብ።

ርኹስ ወሲብ

ምስ ሓደ ቈልዓ ብቐረባ ዝምድና ዘለዎም ሰባት፡ ከም ወለዲ፡ ኣባሓጎ ወይ ዓበይቲ ኣሕዋት፡ ኣብ ልዕሊ እቲ ሕጻን ዝኾነ ወሲባዊ ድፍረት ምስዝፍጸም። ብሕጊ፡ እዚ ምዕማጽ ቈልዓ ክኸውን ይኽእል፡ እንተድኣ እቲ ሕጻን ትሕቲ 18 ዓመት ኬይኑ፡ ጾታዊ ርክብ ምስ ውላድ ወይ ጾታዊ ርክብ ምስ ደቅ’ኖ።

መኻን

ሓንቲ ግለሰብ እንተድኣ ክትጠንስ ዘይትኽእል ኴይና፡ ከምኡ’ውን ሓደ ግለሰብ እንተድኣ ንኻልእ (ጓለንስተይቲ) ከጥንስ ዘይክእል ኴይኑ ማለት እዩ።

ሓበሬታ ናይ ምሃብ ግዴታ

ንሓደ፡ ከም ኤች ኣይ ቪ፡ ክላሚድያ ወይ ጅግል ዝኣመሰሉ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ዘለውዎ ግለሰብ ተግባራዊ ዝኸውን ናይ ስነምግባር ሕጊ፡ ምስ ዝኾነ ግለሰብ ጾታዊ ርክብ ክፍጽሙ ምስዝደልዩ ነቲ ግለሰብ ናይዞም ሕማማት ግዳይ ምዃኖም ክገልጽሉ ከምዘለዎም ይሰማምዑ። ሓደ ሓኪም ሓበሬታ ናይ ምሃብ ግዴታ ክህልዎም ከምዘለዎም ይእዝዝ፡ ኣብ ገለገለ ጉዳያት ግን ኣይእዝዝን።

ስርጸተ-ዘርኢ

ሓንቲ ግለሰብ ምእንቲ ጥንሲ ክትሕዝ፡ ብሕክምናዊ ኣገባብ ዘርኢ ወዲተባዕታይ ኣብ ማህጸና ምቅማጥ እዩ።

ሓዲግ ጾታዊ

ሓደ ሓባራዊ መጸውዒ ናይ ንኣካል ሓደ ሰብ ብመሰረት ናይቲ ሕብረተ ሰብ ወግዒ ብቐሊሉ ጾቱኡ፡ ማለት ልሙድ ”ተባዕታይ” ወይ ”ኣንስታይ” ምዃኑ ንምውሳን ዘየኽእሎ ዝተፈላለየ ኣካላዊ ባህርያት። እቲ ፍልልያት ደጋዊን ወይ ውሽጣዊን ጾታዊ ኣካላት፡ ክሮሞዞምን ብዝሒ ሆርሞንን ዝምልከት ክኸውን ይኽእል እዩ።

ኣይ ቪ ኤፍ

ኤይ ቪ ኤፍ /IVF/ ንዘርኢ ወዲ ተባዕታይን እንቋቕሖን ካብ ማህጸን ብምውጻእ ካብ ኣካላት ወጻኢ ዝግበር ምጽጋይ እዩ። ሓንቲ ዝጸገየት እንቋቕሖ ድቂ ትብሃል። ሒደት መዓልታት ድሕሪ ጽግየት ሓካይም ነቲ ድቂ ናብ ማህጸን የእትውዎ። ኤይ ቪ ኤፍ ይ ብልቃጥ እንቋቕሖ ምጽጋይ ተባሂሉ እውን ይፍለጥ እዩ።

ሕጋዊ ጾታ

ምስ ኣብ መዝገብ ተታሒዙ ዘሎ ዝተኣሳሰር መንነት ጾታኻ፡ ንኣብነት ኣብ ህዝባዊ መዝገብካ፡ ወይ ድማ ኣብ ፓስፖርትኻ።

ማዕርነት

ንዝተፈላልዩ ጉጅለታት ዝምልከቱ ሰባት ብማዕረ ክረአዩ ከለዉን፡ ህይወቶም ንምምራሕን ኣብ ሕብረተሰብ ብንጡፍ ክሳተፉን ድማ ሓደ ዓይነት መሰልን ዕድላትን ክህልዎም ከሎን እዩ።

ናይ ጾታ ማዕርነት

ናይ ጾታ ማዕርነት ማለት ሰብኣይ ምስ ሰበይቲ ሓደ ዓይነት መሰልን ሕጋዊ ግዴታታት፡ ከምኡ’ውን ህይወቶም ንምምራሕን ኣብ ሕብረተሰብ ብንጡፍ ክሳተፉን ድማ ሓደ ዓይነት ዕድላት ክህልዎም ከሎ እዩ።

መጥባሕታዊ ሕርሲ

መጥባሕታዊ ሕርሲ፡ ሓደ ሓኪም ምእንቲ ነቲ ዕሸል ከውጽኦ ኣብ ከብዲን ማሕጸንን ሓደ መጥባሕቲ ይገብር።

ሓኪም መጥባሕቲ

ኣብ ዝተፈላለዩ ዓይነት መጥባሕቲታት ፍሉይ ክእለት ዘለዎ ሓደ ሓኪም።

ክላሚድያ

ክላሚድያ ሓደ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፍ ሕማም ኮይኑ መብዛሕትኡ ግዜ ዝኾነ ምልክታት ዘየርኢ ግን ኣብ ግዜ ሽንቲ ጸላዕላዕ ዘብል ወይ ዚጽላእ ስሚዒት፡ ዘይንቡር ፈሳስሲ ካብ ርሕሚን መትረብ ሽንትን ወይ ካብ ባጡቕ፡ ቃንዛ ኣብ ታሕተዋይ ክፋል ከብዲ ዘከትል እዩ። ግቡእ ሕክምናዊ ክንክን ዘይረኸበ ክላሚድያ ውላድ ንምርካብ ከቢድ ክገብሮ ይኽእል እዩ። ብኣንቲባዮቲካ ክፍወስ ይኽእልን ኣብ ሕጊ ምክልኻል ተላገብቲ ሕማማት ይጠቓለለን።

ክትመ-ጻግነ

እቲ ጻግነ ዘቋርጸሉ ወቅቲ ናይ ህይወት፡ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ሓምሳታት እዩ።

ጉድበ

ሓደ ክፋል ናይ ሰብነት፡ ክፋል ናይ ርሕሚ። ልክዕ ኣብ ልዕሊ ናይ መትረብ ሽንቲ ዘሎ ክፍተት። እቲ ግዳማዊ ክፋል ናይ ጉድበ፡ ኣንፊ ጉድበ፡ ኣብ ምትንካፍ ብጣዕሚ ተኣፋፊ እዩ።

ኣንፊ ጉድበ

ኣንፊ ናይ ጉድበ ብግዳማዊ ሰብነት ክረአ ዝኽእል ክፋል ናይ ጉድበ እዩ። ኣብ ምትንካፍ ብጣዕሚ ተኣፋፊ እዩ።

ወሲብ

ምስ ሓደ ወይ ምስ ሓያሎ ካልኦት ጾታዊ ርክብ ምፍጻም።

ናይ ጾታዊ ጥቕሚ ምሕዝነት

ምስ ገለ ሰባት ጾታዊ ርክብ ትፍጽም፡ እንተኾነ ግዳ ፍቕራዊ ዝምድና ዘይብልካ ምስ ዝኸውን። ኣብ ሽወደን ብምሕጻረ ቃል ‘ኬኬ’ ይፍለጥ፡ ምስ ኣፍቃሪ ወይ ኣፍቃሪት እውን ክበሃል ይከኣል።

ኮንዶም

ካብ ፕላስቲክ ዝተሰርሐ መከላኸሊ ጥንሲ እዩ። ኣብ መትሎ ዝኣቱ ንዘይተደለየ ጥንሲን ከምኡ’ውን ምትሕልላፍ ናይ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ንምዕጋት ይጠቕም።

ኮንዲሎማ

ኮንዲሎማ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፍ ሕማም ኮይኑ፡ ኣብ ብልዕቲ ጡብ ኣድጊ ነገር ዝፈጥር እዩ። እቲ ጡብ ኣድጊ ድማ የሳሒ፡ ቀጭቀጭታን ቃንዛይ ይገብር።

ምቅጣር (መማጽኢ ጾታዊ ርክብ)

ሓደ ግለሰብ ንኻልእ ሰብ ብገንዘብ ጾታዊ ርክብ ንኽፍጽም ከእምን ምስዝፍትን፡ ወይ ድማ ነዚ ኣጋጣሚ እዚ ብምጥቃም ንገዛእ ርእሱ ገንዘብ ክረክብ ምስዝፍትን።

ምሑቛፍ

ኣእዳውካ ኣብ ናይ ካልእ ሰብነት ጠቕሊልካ ብምሕቛፍ፡ ሰብነታት ብሓደ ነንሕድሕዱ ጸቒጥካ ምሓዝ።

ናይ ሰብነት ፈሳሲ

ካብ ሰብነት ዝወጽእ ገለ ጥሉል ነገር የመልክት። ኣብነታት ናይ ሰብነት ፈሳሲ፡ ደም፡ ዘርኢ ወዲተባዕታይ፡ ቅብኣትን ከምኡ’ውን ቅድመ-ምፍሳስ እዮም።

ዳብልዩ ኤስ ዳብልዩ (ሰበይቲ ምስ ካልእ ሰበይቲ ወሲብ ትፍጽም)

ሓንቲ ንነብሳ ከም ሰበይቲ ተለልያ ግለሰብ ምስ ካልእ ሰበይቲ ጾታዊ ርክብ ኣብ ትፍጽመሉ እዋን ዝዋሃብ ስያመ እዩ።

መመመዩ ሲ ዩ ቢ

ኣብ ውሽጢ ከብዲ ሓንቲ ነፍሰጾር ዝኾነት ግለሰብ ዘሎ ዕሸል ንምምርማር ዝግበር ናይ ደም ወይ ናይ ኣልትራሳውንድ ምርመራ እዩ።

ሽልሖ

ናይ ወዲተባዕታይ ብልዕቲ። ብዙሕ ግዜ ካብ መትሎ ዝያዳ ከም ገስረጥ ቃል እዩ ዝውሰድ።

ኣማኻሪ

ብዘተባብዑ ዝርርባት ጽቡቕ ንዘይተሰመዖም ሰባት ደገፍ ኣብ ምሃብ ይሰርሕ። ኣማኸርቲ ንኣብነት ኣብ ሆስፒታላትን ቤት ትምህርቲታትን ይሰርሑ።

ከቢድ ምጥሓስ ክብሪ ጓለስንተይቲ

ሓደ ሰብኣይ ንመናብርቱ ዝኾነት ሰበይቲ ኮነ ኢሉ ንጸርፊ ዝመልኦ ኣተሓሕዛ ዝተጋለጸት ምስዝገብራ፡ ንኣብነት ብምህራም፡ ንጾታዊ ርክብ ብምግዳድ፡ ንናይ ኣእምሮ ስቓይ ክትጋለጽ ብምግባር ወይ ድማ ካብ ገዛ ከምዘይትወጽእ ብምግባር የጠቓልል።

ደገፍ ደቀንስትዮ

ብመቕርበን ንዓመጽ ዝጋለጻ ደቀንስትዮን ስግረ-ጾታ ዚኾኑ ሰባትን ደገፍን ሓገዝን ዝገብር ውድብ እዩ፡ ንኣብነት እንተድኣ ኣብ ሓደጋ ኣለዋ ውሑስ ዝኾነ ዝነብራሉ ቦታ የበርክት።

ክሊኒክ ደቂ ኣንስትዮ

ማሕጸን ንዘለወን ሰባት ዘጥቕዕ ሕማም ዝንከባኸብ ክሊኒክ እዩ። ነፍሰጾራት ኣብዚ ክሊኒክ ክኸዳ ይኽእላ። እዞም ክሊኒካት እዚኦም ንዕሸልን ካልኦትን ናይ ኣልትራሳውንድ ምርመራታት ይህቡ። ኣብ ዝበዝሑ ዓበይቲ ሆስፒታላት ይርከቡ።

ስዕሞ ፈረንሳውያን

መልሓስ ነንሕድሕዶም ብምትንኻፍ ዝግበር ናይ ኣፍ ምስዕዓም።

ሰያዒ

ኣብ ሰብነት ዝስማዓካ ድልየት ናይ ወሲብ ምስ ገዛእ ርእስኻ ወይ ምስ ካልኦት ሰባት ንምፍጻም።

ዘየቕስን ስምዒት

ሓደ ነገር ጽቡቕ ኣብዘይስማዓሉ ወይ ዜየደስተሉ እዋን።

ጾታ (ተባዕታይ ወይ ኣንስታይ)

ጾታ ብዙሕ ግዜ ሰበይቲ ወይ ሰብኣይ ማለት እዩ። 
እዚ ቃል ብሽወደንኛ ንብልዕቲ እውን የመልክት እዩ።

ጾታ መሰረት ዝገበረ ዓመጽ

ዓመጽ ኣንጻር ሰበይቲን ኤልጂቢቲክዩኣይ ሰባትን (ሰዶማውያን)። ብዙሕ ግዜ ናይ ጾታዊ ዓመጽን ጾታዊ መጥቃዕቲን መልክዕ ይሕዝ። ጽልኢ ገበን፡ ንግዲ ደቂሰባት ንወሲባዊ ዕላማ፡ ጎነጽ ቀንዲ መጻምድቲ፡ ከቢድ ምጥሓስ ክብሪ ጓለስንተይቲ፡ ከምኡ’ውን ደገፍ ደቀንስትዮ፡ ርአ። ከምኡ’ውን ጾታዊ ምጥቃዕትን ጎዳእቲ ልምድታትን ርአ።

ፍወሳ ዳግመ ምደባ ጾታ

ናይ ሓደ ሰብ ጾታዊ መንነት፡ ከም ሰብኣይ፡ ሰበይቲ ወይ ልፍንታዊ ከም ዘይኮነ ንምርግጋጽ ዝግበር ሕክምና። እቲ ሕክምና ኣካላዊ ትርኢት ንምቕያር ንኣብነት ብዛዕባ ምጥባሕቲ ጾታዊ ኣካላት ወይ ሆርሞን ምውሳድ ክኸውን ይኽእል እዩ። ብዙሓት ስገረ ጾታ ሰባት ግን ኵሎም ዘይኮኑ፡ ሓደ ዓይነት ፍወሳ ዳግመ ምደባ ጾታ ክገብሩ ይደልዩ እዮም።

ናይ ጾታ ዘይዕጉብነት

ሰብነትካ ምስ ጾታዊ መንነትካ ዘይምቅዳው ምኽንያት ንዝፍጠር ሳዕቤን ናይ ስቓይ ንምልላይ ዝግበር ምርመራ የጠቓልል። ናይ ጾታ ዘይዕጉብነት ዘለዎ ሓደ ግለሰብ ናይ ጾታ ዳግመ-ምደባ ፍወሳ ክህልዎ ክመርጽ ይኽእል።

ናይ ጾታ መንነት

እንታይ ዓይነት ጾታ ምዃንካ እቲ ዝስመዓካ ዓይነት ጾታ። ናይ ጾታ መንነት ምስ ናይ ጾታ ዝንባለ ርክብ የብሉን።

ጾታዊ ብልዕቲ

ኣብ ትሕቲ ከብዲ ዝርከብ ኣካል ናይ ሰብነት፡ ከም መትሎን ርሕሚን።

ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት

ምስ ሓደ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ዘለዎ ግለሰብ ብዘይ መከላኸሊ ብዝግበር ጾታዊ ርክብ ዝኽሰት ረክሲ እዩ።

ግዝረት

ናይ ጉድበ ቆሪጽካ ምእላይ ወይ ጉድኣት ምውራድ። ሓደ ሓደ ግዜ እቲ ውሽጣዊን ወይ/ከምኡ’ውን እቲ ግዳማውን ከንፈር ሕምሲ ይቑረጽ፡ እቲ ናይ ርሕሚ ክፍተት ድማ ብሓደ ይስፈ። እዚ ከም ጠቕላላ ምጥሓስ መሰል ደቂ ሰባት ይቑጸር፡ ኣብ ሽወደን ድማ ሕጋዊ ኣይኮነን። ከምኡ’ውን ንሓንቲ ጓል ወይ ሰበይቲ ምእንቲ ናይ ብልዕቲ ምቑራጽ ከተካይድ፡ ምውጣን፡ ምፍታን፡ ምድላው ወይ ናብ ካልእ ሃገር ክትወስዳ ምፍታን እውን ዘይሕጋዊ እዩ። ግዝረት ሓደ ሓደ ግዜ እውን ምኽሻብ ደቀንስትዮ (ክቪንሊግ ኦምሸረልሰ) ይበሃል እዩ።

ናይ ጾታ ግምገማ

ሓደ ግለሰብ ንነጻ ፍወሳ ናይ ጾታ ዳግም-ምደባ መሰል ምህላዉ ንምውሳን ዝግበር ተኸታታሊ መጽናዕቲ እዩ። ዝኾነ ግለሰብ ብናይ ጾታ ዘይዕጉብነት ከምዘለዎ ምስዝረጋገጽ ነዚ ክንክን ክረክብ መሰል ኣለዎ። እቲ ምርመራ/ምጽረያ ኣብ ሆስፒታል ብዝርከቡ ናይ ክኢላታት ጕጅለ እዩ ዚግበር።

ሶዶመኛዊት

ናይ ሓንቲ ግብረሰዶም ጓለንስተይቲ ልሙድ መጸውዒ ቃል እዩ። ሽወደንኛ እውን ፍላታ ይበሃል እዩ።

ምስ ሰብ ምድቃስ

ምስ ሓደ ወይ ሓያሎ ካልኦት ሰባት ጾታዊ ርክብ ምፍጻም።

ማሕጸን

ኣብ ርሕሚ ዘለወን ሰባት ክፋል ናይ ጾታዊ ብልዕቲ ኮይኑ ማሕጸን ኣብ ውሽጢ ሰብነት፡ ኣብ ከብዲ ዝተዶከነ እዩ። ኣብ እዋን ጥንሲ እቲ ዕሸል ዝቕመጠሉ ቦታ እዩ።

ናይ ማሕጸን ክሳድ

ታሕተዋይ ክፋል ናይ ማሕጸን፡ ከምኡ’ውን እቲ ዝጸበበ ክፋል ናይ ማሕጸን እዩ። እዚ ክሳድ ናይ ማሕጸን ኣብ መእተዊ ማሕጸን ይውድእ።

መእተዊ ማሕጸን

ክፋል ናይ ማሕጸን፡ ማለት ካብ ርሕሚ ናብ ማሕጸን መእተዊ ዘሎ ቦታ እዩ።

ቅብኣት/ዝየታ

እቲ ኣብ ርሕሚ ዘሎ ፈሳሲ እታ ግለሰብ ክትረሳሰን ከላ ወይ ጾታዊ ስሚዒት ክስምዓ ከሎ ዝረአ ፈሳሲ እዩ።

ኣስሓቒ (ኣደንዛዚ) ጋዝ

ቃንዛ ክህልወና ከሎ ብስትንፋስ እንጥቀመሉ መከላኸሊ ቃንዛ እዩ። ኣስሓቒ (ኣደንዛዚ) ጋዝ ብቐዳምነት ምስ ሕርሲ ብምትእስሳር እዩ ኣብ ጥቕሚ ዝውዕል።

ሓኪም

ጥዕና ንዘይብሎም ወይ ንዝተጐድኡ ኣብ ምሕካምን ኣብ ሕማም ምክልኻልን ይሰርሕ።

ናይ ጡብ ራጂ

ፈሲሲ ዝመልኡ ከረጺታትን ጥረን ምህላዉ ንምርግጋጽ ኣብ ኣጥባት ዝግበር ናይ ራጂ ምርመራ።

ክሊኒክ ደቂ ተባዕትዮ

ንኩሎም ብደቂተባዕትዮ ዝልለዩ ወይድማ/ከምኡ’ውን መትሎ ዘለዎምን፡ ንክንክን፡ ንደገፍን ንምዝርራብን ዝኸዱሉ ክሊኒክ እዩ። ናይ ሰብኡት ክሊኒክ ብቐዳምነት ኣብ ጾታዊ ርክብን ዝምድናን ዘቶከረ እዩ።

ፈንዶት

ኣብ ሞንጎ መሃንቱስን ሕምሲን ወይ ኣስኪትን ዘሎ ቦታ እዩ።

ጻግነ

ካብ ማሕጸን ዝተበገሰ ብርሕሚ ዝወጽእ ደም። እዚ ድማ ካብ ዓቕመ ሄዋን ጀሚርካ ዳርጋ ብስሩዕ ከባቢ ሓንሳብ ኣብ ወርሒ የጋጥም።

ናይ ጻግነ መአከቢ(ኩባያ)

ጓለንስተይቲ ኣብ እዋን ጻግነ ክትጥቀመሉ ትኽእል ሓደ መከላኸሊ እዩ። ናይ ጻግነ መአከቢ ኣብ ርሕሚ ይኣቱ ነቲ ዝፈስስ ናይ ጻግነ ደም ድማ ጠንኒፉ ክእክብ ይኽእል ማለት እዩ።

ናይ ጻግነ ቃንዛ

ምስ ኣብ እዋን ጻግነ ዝተኣሳሰር ቃንዛ።

ምብርዓን

ቅድሚ እቲ ዕሸል ምውላዱ እቲ ጥንሲ ካብ ኣካላት ክንጸል ከሎ።

ንጽል ፍቕራዊ ዝምድና

ሓደ ንጽል ፍቕራዊ ዝምድና ዘለዎ ግለሰብ ኣብ ናይ ንጽል ጋማ ዝምድና ክህልዎ ይደሊ፡ ማለት ኣብ ሓደ እዋን ምስ ሓደ ግለሰብ ጥራይ ዝምድና ክገብሩ ይደልዩ።

ንጽል ዝምድና

እዚ ዝምድና እቶም ኣብ ዝምድና ዘለዉ ሰባት ካብ መጻምድቶም ወጻኢ ጾታዊ ወይ ፍቕራዊ ዝምድና ዘጠቓልል ርክብ ከይህልዎም ክሰማምዑ ከለዉ እዩ።

ኤም ኤስ ኤም (ሰብኡት ምስ ሰብኡት ጾታዊ ርክብ)

ሓደ መጸውዒ ናይቶም ሰባት ከም ደቂተባዕትዮ ዝልለዩን ምስ ካልኦት ደቂተባዕትዮ ድማ ጾታዊ ርክብ ዝፍጽሙን እዩ።

ማይኮፕላስማ ጀኒታልየም (ማይኮፕላዝማ ናይ ጾታዊ ኣካላት)

ማይኮፕላዝማ፡ ባክተርያ ኴይኑ ኣብ ግዳማዊ ናይ ጾታ ብልዕቲ ዜሳሒ ስምዒት ክፈጥር ዝኽእልን ካብ መትሎ ወይ ርሕሚ ገለ ፈሳሲ ዘንዝዕን እዩ። ኣብ ታሕተዋይ ከብዲ ወይ ኣብ ኣስኪት እውን ቃንዛ ክፈጠር ይኽእል።

መንገኛ (ብጭዋዳዊ ኣካሊታት ዝተድኮነ ጥረ)

ሓደ ኣብ ጭዋዳ ኣካሊታት ናይ ማሕጸን ክኽሰት ዝኽእል ዘይደግስ ጥረ/ሕብጠት እዩ። መንገኛ ናይ ጭዋዳ ቁጻር እውን ይባሃል’ዩ። መንገኛ ብጣዕሚ ልሙድ እዩ፡ ዳርጋ ፍርቂ ናይ ኩለን እተን ማሕጸን ዘለወን መንገኛ ኣለወን።

ብዙሕ ጋማ

ሓደ ሰብ ካብ ሓንቲ መጻምድቲ ንላዕሊ ክምርዓው ከሎ ማለት እዩ። ኣብ ሽወደን ንብዙሓት ምምርዓው ኣይፍቐድን እዩ። እዚ ገበን እዩ፡ ድርብ ጋማ ድማ ይባሃል።

ንግዲ ደቂሰባት ንወሲባዊ ዕላማ

ንሓደ ግለሰብ ኣገዲድካ ወይ ኣታሊልካ እንዳኣጎዓዓዝካ፡ እንዳተቐበልካ ከምኡ’ውን እንዳጨወኻ ምእንቲ ወሲባዊ ኣገልግሎታት ክፍጽሙ ምግዳድ እዩ።

ትሑት ድሌት ጾታዊ ርክብ

ጾታዊ ርክብ ክትፍጽም ዘይምድላይ፥ ወይ ከምቲ ቅድሚ ሕጂ ትደልዮ ዝነበርካ መጠን ጾታዊ ርክብ ክትፍጽም ዘይምድላይ።

ምሕጋስ/ምድሳት

ሓደ ነገር ጽቡቕ ክስምዓካ ከሎ ወይ ደስ ዘብል ምስ ዝኸውን።

ኣንፊ መትሎ

ኣካል ናይ መትሎ እዩ። ኣንፊ መትሎ፡ ኣብ ጫፍ ዘንጊ መትሎ ዝርከብ እዩ፡ እቲ ኣዝዩ ተነካኢ ወይ ስምዒታዊ ክፋል መትሎ እዩ።

ምኽንሻብ (ግዝረት)

ምቁራጽ ኩሉ ወይ ክፋል ናይ ዕልቦ ናይ መትሎ ኾይኑ ሓደ ሓደ ግዜ ምኽንሻብ እቲ ቃል ግዝረት (ኣካል ምጉዳል) ጓለንስተይቲ የገልግል እዩ።

ግብረ ሕቡእ

ምስ ገዛእ ርእስኻ ጾታዊ ርክብ ምፍጻም፡ ኣብ ግዜ ግብረ ሕቡእ፡ ጾታዊ ኣካላት (ብልዕቲ) ወይ መሃንቱስ ወይ ካልእ ኣካላት ሰብነት ምድራዝ ልሙድ እዩ።

ብኣፍ ዝፍጸም ጾታዊ ርክብ

ኣፍ ብምጥቓም፡ ናይ ካልእ ብልዕቲ ወይ መሃንቱስ፡ ብምስዓም፣ ምልሓስ ወይ ብምጥባው ዝፍጸም ጾታዊ ርክብ፡ እዚ “ኣፋዊ ጾታዊ ርክብ” ተባሂሉ ድማ ይጽዋዕ እዩ።

ጥርዚ ስምዒት

ምስ ገዛእ ርእስኻ ወይ ምስ ካልኦት ጾታዊ ርክብ ኣብ ትፍጸመሉ ግዜ ክፍጠር ዝኽእል ስምዒት። እቲ ስምዒት ኣብ ከባቢ ጾታዊ ኣካላት ዝርከቡ ጭዋዳታት ከም ዝጨባበጡ ይገብር።

ዝምባዐ ጥርዚ ስምዒት

ጥርዚ ስምዒት ኣመና ቀልጢፉ ክብጻሕ ከሎ፣ ወይ ድማ ብዘይ ልሙድ ክደናጎ ኸሎ፣ ሳሕቲ ጥራይ ከጋጥም ከሎ፣ ወይ ድማ ፈጺሙ ክተርፍ ከሎ። ብተወሳኺ ጥርዚ ስምዒት ከም ዘይምቹእ ወይ ድማ ድኻም ክውሰድ ከሎ እዚ ሕንጋደ ወይ ስብረት ጥርዘ ስምዒት እዩ።

ምልክታ ሻቕሎት

ሓደ ቈልዓ ብሕማቕ ኣተሓሕዛ ከም ዝተታሕዘ ስለዝተሰማዓካ ሻቕሎትካ ንማሕበራዊ ኣገልግሎት ምምልካት። ብዛዕባ ትሕቲ 18 ቆልዑ ሓላፍነት ዝስምዖም መምሃራን፣ ሓካይም ወይ ስራሕተኛታት መውዓል ህጻናት ብዛዕባ ትሕቲ 18 ንዝዕድሚኦም ሓበሬታ ብወግዒ ከቕርቡ ይግደዱ እዮም። ተራ ውልቀ ሰባት ጸብጻብ ከረክቡ ኣይግደዱን እዮም ከምኡ ክገብሩ ግን ይግብኦም እዩ።

መርመራ ድንግልና

ሓንቲ ጓል ምስ ካልኦት ሰባት ጾታዊ ርክብ ከም ዝፈጸመት፡ ብሕክምና ክረጋገጽ ዘይክእል፡ ሓደ ሰብ ክምርምር እኽእል እየ ምስ ዝብል። ሓደ ኣባል ክንክን ጥዕና፡ ምናልባት ዋላ ፍቓድ ይርከብ ብዘየገድስ ነዚ ጉዳይ ብዝምልከት መርመራ ከካይድን ምስክር ወርቐት ክጽፍን ኣይክእልን እዩ። እቲ መርመራ ካብ ፍቓድ እታ ጓል ወጻኢ ምስ ዝኸውን ድማ ጾታዊ መጥቓዕቲ እዩ።

ንቃል ኪዳን ምጥላም (እሙን ዘይሙኳን)

ካብቲ ብጾታዊ ዝምድና ዝተዛመድካዮ ሰብ ወጻኢ ዝኾነ ጾታዊ ርክብ ምፍጻም።

ዘይተደልየ ጥንሲ

ክትጠንስ ከይደለኻ ጥንሲ ምሓዝ።

ከኒናታት መከላኸሊ ወሊድ

ሓንቲ ማሕጸን ዘለዋ ሰብ፡ ጥንሲ ንምክልኻል ሓንሳዕ ኣብ መዓልቲ ትወስዶ ከኒናታት፡ ዝተፈላለዩ ዓይነታት ከኒናታት መቆጻጸሪ ወሊድ ኣለዉ።

ልጣፍ መከላኸሊ ወሊድ

ኣብ ቆርበት ሓንቲ ማሕጸን ዘለዋ ሰብ ዝልጠፍ። እቲ ልጣፍ ድሕሪ ሰሙን ይቕየር እዩ፡ እዚ ልጣፍ መከላኸሊ ወሊድ፡ ጥንሲ ይከላኸል።

ነቑጣ ፐ

ኣብ መሃንቱስ ቁርብ ውሽጥ ኢሉ ጥቓ ፕሮስታት ዝርከብ ኮይኑ ንምትንካፍ ተኣፋፊ ዝኾነ ነቐጣ።

ርሕማዊ ዓንኬል

ርሕማዊ ዓንኬል መከላኸሊ ጥንሲ ኮይኑ ጥንሲ ከየጋጥም ይዓግት። ሓደ ልስሉስ ፕላስቲካዊ ዓንኬል ሰብ ባዕሉ ኣብ ውሽቲ ርሕሚ ዘእትዎ እዩ።

መርፍእ መከላኸሊ ወሊድ

ሓንቲ ማሕጸን ዘለዋ ሰብ፡ ኣብ ሰሰለስተ ወርሒ ትወስዶ መርፍእ፡ መርፍእ መከላኸሊ ወሊድ ሓደ ዓይነት መከላኸሊ ጥንሲ ኮይኑ ጥንሲ ይከላኸል።

ኣብ ሰብነት ዝትከል መከላኸሊ ወሊድ

ሓደ ኣብ ትሕቲ ቆርበት ኣብ ላዕለዋይ ቅልጽም ናይ 
ሓንቲ ማሕጸን ዘለዋ ሰብ ተተኺሉ ጥንሲ ዝከላኸል ልስሉስ ፕላስቲካዊ ነገር። ኣብ ሰብነት ዝትከል መከላኸሊ ወሊድ ሓደ ዓይነት መከላኸሊ ጥንሲ ኮይኑ ጥንሲ ይከላኸል። 

መጻምድቲ

ምስቲ ሓደ ግለሰብ፡ ጾታ ብዘየገድስ፡ ዘሎካ 
ርክብ/ዝምድና።

ጎነጽ ቀንዲ መጻምድቲ (ብሓደ ሰብኣይ ኣብ ልዕሊ እታ ምስኡ ጥቡቕ ዝምድና ዘለዋ ሰበይቲ ዝቐንዐ ጎነጽ ከምኡ'ውን ጎነጽ ኣብ ጥቡቕ ዝምድናታት)

ሓደ/ሓንቲ ሰብ ኣብ ልዕሊ እታ/እቲ ምስኡ/ኣ ፍቕራዊ ዝምድና ዘለዎ/ዋ ኣካላዊ ወይ ስነ ኣእምሮኣዊ ጎነጽ ምስ ዝፍጽም/ትፍጽም።

መትሎ

ናይ ተባዕታይ ግዳማዊ ናይ ጾታ ብልዕቲ።

ፈንዶት

ኣብ መንጎ መሃንቱስን ሕምሲን ወይ ኣስኪትን ዘሎ ከባቢ።

ግላዊ ብሕትና (ስትረት)

ናይ ካልኦት ጾታዊ ኣሳእል ምዝርጋን ጸለመን (ጠቐነ) ዝብል ርአ።

ዳያፍራም (መከላኸሊ ጥንሲ)

ሓደ ንእሽቶ ቆብዕ ናይ ስሊኮን ውሁድ ኣብ ውሽጢ እቲ ንኽሳድ ዝሽፍን ርሕሚ ዝኣቱ እዩ። ዲያፍራም ምስ መለግለግ ዝብል ፈሳሲ ኣብ ጥቕሚ ይውዕል። ዲያፍራም መከላኸሊ ጥንሲ እዩ።

ዓርኪ (ኣፍቃሪ)

ምሳኻ ርክብ/ዝምድና ዘሎዎ ሓደ ወዲ።

ብዝሐ ጾታዊ ፍቕሪ ዘለዎ

ሓደ ብዝሐ ጾታዊ ፍቕሪ ዘለዎ ሰብ፡ ምስ ብዙሓት ሰባት ኣብ ሓደ ግዜ ብፍቕራዊ/ ኣካላዊ ስሕበት ዝጠብቕ እዩ።

ስእለ ጽዩፍ

ንተዓዛቢ ጾታዊ ስሚዒት ከለዓዕል ወይ ከረሳስን 
ዝዓለመ ወሲባዊ ትሕዝቶ ዘለዎ ኣሳእልን ተንቀሳቓሲ ምስሊን (ቪድዮ)።

ህዉኽ ምፍሳስ

ካብቲ ዝደለኻዮ ቀዲምካ ጥርዚ ስምዒት ምብጻሕ፡ 
እዚ ንዓኻ ወይ ንመጻምድትኻ ጸገም ክኸውን ይኽእል እዩ።

ምምዝባል ቅድመ ወርሓዊ ጽግያት ፒ ኤም ዲ ዲ

ሓደ ጽኑዕ ዓይነት ፒ ኤም ኤስ። ምልክታቱ መብዛሕትኡ ግዜ ኣእምሮኣዊ ከም ቅዛነት፡ ጭንቀት እዮም። ካልኦት ምልክታት ምቕይያራት ኩነት ኣእምሮን ድኻምን እዮም።

ምልክታት ሕማም ቅድመ ወርሓዊ ጽግያት

ቅድሚ ወርሓዊ ጽግያት ምጅማሩ ንሓያሎ መዓልትታት ዘጋጥሙ ኣካላውን ስነ ኣእምሮኣውን ምልክታት። ንኣብነት፣ ሕበጥ ኣጥባት፣ ቃንዛ ርእሲ፣ ምቅይያር ኩነት ኣእምሮ፣ ድኻምን ቅዛነትን።

ፕረፕ

ናይ ኤች ኣይ ቪ ሓደጋ ንምቕናስ ዝውሰድ መድሃኒት።

መከላኸሊ ጥንሲ

መከላኸሊ ጥንሲ፡ መትሎ ዘጠቓልል ርሕማዊ ጾታዊ ርክብ ከካይዱ ኣብ ዝደልዩ ሰባት ዝግበር ምውጋድ ጥንሲ እዩ። ኣብነታት መከላከሊ ጥንሲ፡ ኮንዶማት፣ ከኒናታት መከላኸሊ ወሊድ ወይ ኣይ ዩ ዲ እዮም። ኮንዶም እቲ እንኮ ካብ ጥንስን ብጾታዊ ርክብ ካብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ዝከላኸልን መከላኸሊ ጥንሲ እዩ።

ጽኪ ፕሮስተይት

ሓደ ኣብ ውሽጢ ኣካል መትሎ ዘለዎም ሰባት ኣብ ኣብ መንጎ መትረብ ሽንትን ባጡቕን ዝርከብ ጽኪ እዩ። እዚ ሓደ ክፋል ናይቲ ምስ ምፍሳስ ዝጠቓለል ፈሳሲ እዩ።

መርመራ ፕሮስተይት

መርመራ ናይ ፕሮስታት ብመገዲ መሃንቱስ ምድህሳስ ወይ ቅምሶ ደም ዝካየድ ምርመራ እዩ።

ነድሪ ፕሮስተይት

ነድሪ ጽኪ ፕሮስተይት፡ እቲ ኣዝዩ ልሙድ ዓይነት ሕዱር ነድሪ ፕሮስተይት እዩ፡ ብተወሳኺ ሕዱር ቓንዛ ጎሎ ክበሃል ይከኣል እዩ።

ምንዝርና

ሸመታ ጾታዊ ርክብን ምቅጣርን ተመልከት።

ሓኪም ስነ ኣእምሮ

ሓደ ኣብ ሕማማት ስነ ኣእምሮን ኩነታት ኣእምሮን ፍሉይ ክእለት ዘለዎ ሓኪም እዩ።

ክኢላ ስነ ኣእምሮ

ኣብ ኣእምሮኣዊ ጥዕና፡ ንኣብነት፡ ሓደ ክኢላ ስነ ኣእምሮ ናይ ኣእምሮ ጸገም ንዘጋጠሞም ሰባት ሓገዝ የበርክት፡ ምስ ክኢላ ስነ ኣእምሮ ምዝርራብ ኣብ ፍወሳ ስነ ኣእምሮ ምስታፍ ይበሃል።

ጉብዝና/ግርዝውና

ኣብ ህይወት ካብ ቁልዕነት ናብ ብጽሕና ትሳገረሉ እዋን፡ ንመብዛሕትኦም ሰባት ብጽሕና ኣብ መንጎ ክሊ ዕድመ 
8 ን 13 የጋጥም።

ጸጉሪ በገድ

ኣብ ብልዕቲን ከባቢኡን ዝቦቁል ጸጉሪ፡ ብተወሳኺ ልጣፍ በገድ ተባሂሉ ይጽዋዕ እዩ።

በጻብዕቲ ምድራዝ

እዚ ቃል ምስ ገዛእ ርእስኻ ጾታዊ ርክብ ምፍጻም (ግብረ ሕቡእ) ማለት እዩ፡ እታ ሰብ ጉድበ፡ ርሕሚን ሕምስን እንተድኣ ዘለዋ ኮይና። እዚ ካልእ ሰብ ንጉድበ፡  ንሕምሲን ንርሕሚን ክደርዞ ከሎ ማለት እውን ክኸውን ይኽእል እዩ።

ኣስኪት

ኣብ ትሕቲ መትሎ ዝርከብ ለቖታ ቆርበት እዩ። እቲ ኣስኪት ፍረ ነብስን ኢፒዲዲሚስ ዝሓዘ እዩ።

ምስዓም

ከንፈርካ ኣብ ኣፍ ካልእ ሰብ ከንፈር ወይ ኣካላት ምጽቓጥ እዩ።

ኵይር

ሓደ ኵይር ሰብ ነቲ ዝውቱር ናይ ኣንጻር ጾታታት ርክብ ዘይቅበሎ ክኸውን ይኽእል እዩ፡ እዚ ንጾታዊ ምልላይ፣ ጾታዊ መንነት ወይ ምስ ካልኦት ሰባት ዝምድና ብኸመይ ክትምስርት ከም ትደሊ ይምልከት። እቲ ኣምር ብዙሕ ትርጉም ኣለዎ። 

ኣፈላላይ ዘርኢ

ኣብ ልዕሊ ካልኦት ካብቲ ናትካ ፍልይ ዝበለ ጸሊም ቆርበት ወይ ፍሉይ ማሕበራዊ ጉጅለ፣ ሃይማኖት ወይ ባህሊ ዘለዎም ሰባት፡ ኣሉታዊ ኣመለኻኽታ፡ ርእይቶ ወይ ስምዒት ምህላው (ምሓዝ)።

ሪሚንግ

ኣብ መሃንቱስ ወይ ከባቢኡን ምልሓስ።

ግብረ ሕቡእ

ቃል ግብረ ሕቡእ፡ መትሎ ክህልወካ ከሎ፡ ንኣብነት ኣንፊ መትሎ ምድራዝ ወይ ንዕልቦ ናብ ቅድምን ድሕርን ምንቅስቓስ።

ምድንዛዝ ዓንዲ ሕቖ

ኣብ ግዜ ወሊድ ወይ ኣብ መጥባሕቲ፡ ታሕተዋይ ክፋል ሰብነት ምድንዛዝ ዓንዲ ሕቖ ክግበር ይከኣል። እዚ ‘ፒዱራል’ ድማ ይበሃል እዩ።

ብሽርክና ምንባር

እቲ ምርዕዋት ከይኮንካ ምሳኻ ብሓባር ዝነብር መጻምድቲ።

ጾታዊ ርክብ

ሓደ ጾታዊ ርክብ ትፍጽመሉ ኣገባብ፡ ጾታዊ ርክብ ማለት መትሎ ኣብ ብልዕቲ ጓለንስተይቲ ወይ መሃንቱስ ክኣቱ ኸሎ ማለት እዩ።

ቃንዛ ኣብ ግዜ ጾታዊ ርክብ

ኣብ ግዜ ጾታዊ ርክብ ዝፍጠር ቃንዛ። እቲ ስሚዒት ቃንዛ ኣብ ሕምሲ፣ ርሕሚ፣ መትሎ፣ ኣስኪት ወይ ፍረ ነብሲ ወይ ኣብ ውሽጢ ኣካል ክኸውን ይኽእል እዩ።

ወሲባዊ ኣቀዋውማ

ጾታዊ ርክብ ኣብ ትፍጽመሉ እዋን ዝህሉ ኣቀዋውማ ሰብነት። 

ክልኒክ ሰሳም

ሰባት ንብጾታዊ ርክብ ንዝመሓላለፉ ሕማማት መርመራ ዘካይድሎምን ፍወሳ ዝረኽብሎምን ክልኒክ እዩ።  እዞም ክንሊካት ብተወሳኺ ብዛዕባ መከላኸሊ ጥንሲ፣ ጾታዊ ርክብን ዝምድናታትን ምኽርታት ይህቡ እዮም።

ጾታዊ ርክብ

ገለ ስምዒት ደስታ ዝፈጥር ነገር ምፍጻም። ጾታዊ ርክብ ምስ ገዛእ ርእስኻ ወይ ምስ ካልኦት ሰባት ክኸውን ይኽእል እዩ። ምድራዝ ወይ ጾታዊ ርክብ ምፍጻም ገለ ኣብነታት እዮም።

ጾታዊ ርክብ ብኽፍሊት

ሸመታ ጾታዊ ርክብን ምቅጣርን ተመልከት።

ቦኽሪ ጾታዊ ርክብ

ቦኽሪ ጾታዊ ርክብ ማለት ብዙሕ ግዜ እቲ ናይ ፈለማ ምስ ካልእ ሰብ ጾታዊ ርክብ ዝፈጸምካሉ እዩ።

ጾታዊ ኣድልዎ

ኣሉታዊ ኣመለኻኽታ፣ ሓሳባት፣ ስምዒታት ንደቀንስትዮን ከም ደቀንስትዮ ዝሕሰቡ ሰባትን ወይ ጓልጓሎ። እዚ ብመልክዕ ምንእኣስ፣ ንዕቐት፣ ሕርቓን፣ ጽልኢ ወይ ጎነጽ ከምኡ’ውን ኣብ ስርርዕ ስልጣንን ልምድታትን ክግለጽ ይከኣል።

ሸመታ ጾታዊ ርክብ

ንሓደ ሰብ ገለ ነገር ስለ ዝገበረልካ ከም መባድልቲ ጾታዊ ርክብ ምሃብ ወይ ምስኦም ምፍጻም፡ ጾታዊ ርክብ ምግዛእ ዘይሕጋዊ እዩ፡ ምሻጥ ግን ዘይሕጋዊ ኣይኮነን።

ኣቕሓ ጾታዊ ርክብ

ምስ ገዛእ ርእስኻ ወይ ብሓባር ምስ ካልኦት ጾታዊ ርክብ ክትፍጽመሉ ትኽእል፡ ከም ዲልዶ፣ ኮክ ሪንግ ወይ መንበድበዲ ኣቕሓ።

ክኢላ ስነ ወሲብ

ብዛዕባ ጾታዊ ርክብን ናይ ርክብ ጸገማትን ንሰባት ከምኡ’ውን ንመጻምድቲ ናይ ዝርርብ ፍወሳ የካይድ።

ኣቀዋውማ ጾታዊ ርክብ

ጾታዊ ርክብ ኣብ ምፍጻም ዝህሉ ኣቓውማ ናይ ሰብነት።

ጾታዊ ምእዘና

ምስ ኣየናይ ጾታ ጾታዊ ስሕበት ከም ዝፈጥረልካ ወይ ድማ ጾታዊ ርክብ ክትፍጽም ከም ትደሊ ዝገልጽ ቃል እዩ፡ ጾታዊ ምእዘና ንኣብነት ምስ ኣንጻር ጾታ ዝግበር ጾታዊ ርክብ፣ ምስ ክልቲኡ ጾታ ዝግበር ጾታዊ ርክብ ወይ ድማ ምስ ተመሳሳሊ ጾታ ዝግበር ጾታዊ ርክብ። እዞም ሰለስተ እዮም ኣብ ሕጊ ኣድልዎ ዝጠቓለሉ።

ጾታዊ ልምምድ

ጾታዊ ርክብ ትፍጽመሉ ዝተፈላለየ ኣገባባት ከም,ድሩቕ ጾታዊ ርክብ፡ ግብረ ሕቡእ ወይ ርሕማዊ ጾታዊ ርክብ።

ጾታዊ ሃነይነይታ (ፈንጠዝያ)

ጾታዊ ትሕዝቶ ዘለዎ ሓሳባትን ሕልምታትን።

ጾታዊ ኣትካርነት

ሓደ ሰብ ኣብ ልዕሊ ካልእ ሰብ ጾታዊ ግህሰት ክፍጽም ክፍትን ከሎ። ንኣብነት ኣብ ሓደ ናይ ስራሕ ቦታ ወይ ኣብ ቤት ትምርቲ። ኣስራሕትን ቤት ትምህርትታትን ነዚ ዓይነታት ግህሰት ክከላኸሉ ሓላፍነት ኣለዎም። ማሕበር ሰራሕተኛታት ኣብ ቦታ ስርሖም ጾታዊ ኣትካርነት ንዘጋጠሞም ውልቐ ሰባት ሓገዝ ከበርክትሎም ይኽእሉ እዮም። ነቲ ጾታዊ መጥቃዕቲ ዝብል እውን ርኣ።

ጾታዊ መጥቓዕቲ

ንሓደ ሰብ ብዘይ ፍቓዱ (ድሌቱ) ጾታዊ ተግባር ኣብ ልዕሊኡ ክትፍጽም ከሎኻ፡ ንኣብነት ክትስእሎ ከሎኻል ወይ ኣካሉ ብዘይ ፍቓዱ ክትትንክፎ ከለኻ ማለት እዩ። እዚ ጾታዊ መጥቓዕቲ ጎንጺ ዝነበሮ ድዩ ዘይነበሮ ብዘየገድስ፣ ወይ እቲ ፈጻሚ (ገበነኛ) ወይ ግዳይ ንሓድሕዶም ዝፋለጡ ወይ ምርዕዋት ይኹኑ ብዘየገድስ። ጾታዊ ዓመጽ፡ ጾታዊ መጥቃዕትን ጾታዊ ምስርጣይን ርኣ።

ጾታዊ ዓመጽ ትሕቲ ዕድመ

ኣብ ሽወደን ትሕቲ 15 ሰብ ብቁዕ ጾታዊ ርድየት ክህቡ ዓቕሚ ከምዘይብሎም እዮም ዝቑጸሩ። ስለዚ እቲ ቀያዲ መትከል፡ ጾታዊ ርክብ ብሓደ ብሕጊ ዓቕሚ ኣዳም ዝበጽሐ እኹል በጽሒ ምስ ሓደ ትሕቲ 15 ዓመት ዝፍጸም ጾታዊ ተግባር ከም ጾታዊ ዓመጽ እዩ ዝውሰድ። እቲ ዕላማ ቆልዑ ካብ ብዓበይቲ ኣብ ልዕሊኦም ዝፍጸም ጾታዊ ዓመጽ ንምክልኻል እዩ፡ እዚ ማለት ትሕቲ 15 ዓመት ዝዕድሚኦም ቆልዑ ምስ ካልኦት ቆልዑ ጾታውነቶም ክፈታትሹ ይኽእሉ፡ ብፍቓድ ክልቲኦም ብሓባር ጾታዊ ርክብ ምስ ዝፍጽሙ ገበነኛታት ኣይኮኑን። ጾታዊ ዓመጽ ትሕቲ ዕድመ ቈልዑ፣ ጾታዊ ምዝመዛ ትሕቲ ዕድመ ቈልዑ፣ እቲ ፈጻማይ ኣብ ከባቢ 15 ዓመት ዝኾነሉ እዋን ብወለንታ ጾታዊ ርክብ ምፍጻም፣ ገበን ፖርኖግራፊ ቈልዓ፣ ምክልባት ቈልዓ፣ ርኹስ ወሲብ፣ ግሩሚን፣ ምትንኻፍን መርመራ ድንግልናን ተመልከት።  

ጾታዊ ምክልባት

ንሓደ ፍቓደኛ ዘይኮነ ሰብ ኣብ ልዕሊኡ ጾታዊ ነገራት ምፍጻም፡ ንኣብነት ምትንኻፍ፡ ብኣካል ወይ ብመገዲ ቀጥታዊ መርበብ ሓበሬታ ቅሉዕ ጾታዊ ኣካላት ምርኣይ (ሕፍረትካ ቀሊዕካ ምርኣይ)። ጾታዊ መጥቓዕቲ ተመልከት።

ጾታዊ ምዝመዛ ትሕቲ ዕድመ ቈልዑ

ሓደ ሰብ ምስ ትሕቲ 15 ዓመት ትሕቲ ዕድመ ጾታዊ ርክብ ወይ ጾታዊ ተግባር ምስ ዝፍጽም። እቲ ተግባር ካብ ጾታዊ ዓመጽ ትሕት ዝበለ እዩ። ንኣብነት ሓደ ሰብ ምስ ዳርጋ ትሕቲ 15 ዓመት ምስ ዝዕድሚኡ ሰብ ጾታዊ ርክብ ምስ ዝፍጽም እቲ ርክብ ድማ ወለንታዊ ምስ ዝኸውን።

ጾታዊ መጥቃዕቲ

ሓደ ሰብ ጾታዊ ፍጻመ ኣንጻር ሓደ ካልእ ሰብ ንዘይድልየቱ ክፍጽም ከሎ። እዚ ጾታዊ ፍጻመ ድማ ብዓይኒ ሕጊ ከም ጾታዊ ዓመጽ ገሃሲ ዘይ ቍጸረሉ እዋን። ጾታዊ ዓመጽ ተመልከት።

ዘይተመርዓወ

ኣብ ፍቕራዊ ዝምድና ዘይኣተወ።

ኣላዪት ሕሙማት

ኣብ ግብራዊ፣ ክሊኒካዊ ጠመተ ክንክን ጥዕና ከምኡ’ውን መድሃኒታዊ (ፍወሳዊ) ክንክን ትሰረሕ፡ እታ ኣላዪት ሕሙማት ክትስልጥነሉ ትኽእል ዝተፈላለዩ፡ ምስቲ ፍሉይ ክእለት ምእላይ ሕሙማት ዝዛመድ ዓይነታት ሞያ ምእላይ ሕሙማት ኣሎ።

ጎዳእቲ ልምድታት

ከም ሕክምናዊ ኣገባባት ወይ ድማ ኣብ ሽወደን ብዙሕ ግዜ ንደቀንስትዮ ዕላማ ዝገበረ ዘይሕጋዊ መርዓ ልምድታት። እዚ ብዙሕ ግዜ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላትን ጎነጽን የጠቓልል። ምስ ክብሪ ዝተተሓሓዘ ጸቕጥን ጎነጽን፣ ግዝረት፣ ግዱድ መርዓ፣ መርዓ ትሕቲ ዕድመን ብዙሕ ጋማ ርአ።

ምፍታሕ

መርዓ ምፍራስ፡ ምስ ተፋታሕካ፡ ደጊም ምርዑው ኣይኮንካን። ክልቲኦም ወገን ንፍትሕ ከመልክቱ ይኽእሉ እዮም። ነቲ ፍትሕ ክሰማምዕሉ ኣየድልዮምን እዩ።

ፍትሕ

ምስ ሓደ ሰብ ዝነበረካ ኪዳን መርዓ ምፍራስ፣ ኩሉ ሰብ ፍትሕ ክጠልብ መሰል ኣለዎ። ፍትሕ ክጸድቕ ሓደ ካብቶም መጻምድቲ ፍትሕ ክጠልብ ኣኻሊ እዩ።

ልፋጫዊ መምብርና

ረቂቕ፡ ጥሉል ኣብ ከፋት ኣካላት፡ ንኣብነት ኣብ ብልዕቲ፣ መትረብ ሽንቲ፣ መሃንቱስ፣ ኣፍን ኣብ ትሕቲ ዕልቦን ዝርከብ ቆርበት።

ርሕሚ

ርሕሚ ኣስታት 10 ሰንቲ ሜተር ንውሓት ዘለዎን ሓደ ልስሉስ መትረብ ኣብ ኣካላትን እዩ። ርሕሚ ካብ ክፍተት ርሕሚ ኣብ ሕምሲ ክሳብ መእተው ማሕጸን ይዝርጋሕ። ወርሓዊ ጽግያትን ካልኦት ፈሰስትን ብርሕሚ ይወጹ።  ብንቡር ርሕማዊ ሕርሲ ዕሸል በዚ ብልዕታዊ ከፋት ይወጽእ።

ገራዚቶ

ሓደ ዕጻፍ፣ ረቂቕ፣ ጥሉል  ልፋጫዊ መምብራና ኣብ መእተዊ ብልዕቲ ቁሩብ ውሽጥ ኢሉ ዝርከብ።

ምድራዝ

በእዳውካ ናይ ገዛእ ርእስኻ ወይ ናይ ካልእ ኣካል ምትንኻፍ።

ጾታዊ ርክብ ብምድራዝ

ናይ ሕድሕድካ ጾታዊ ኣካላት ወይ ኣካላት በእዳውካ ብምትንኻፍ ጾታዊ ርክብ ምፍጻም።

ምቁጽጻር ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት

መንግስቲ ገለ ገለ ሕማማት ከም ኤች ኣይ ቪ፣ ክላሚድያ፣ ጅግል፣ ፍንጣጣ ከየስፋሕፍሑ ከረጋግጽ ሓላፍነት ኣለዎ። እዚ ማለት ሓደ ዝተለኽፈ ሰብ ክንክን ክግበረሉ ናብ ሕክምና ምስ ዝመጽእ ገለ ገለ ስጉምትታት ክውሰዱ ኣለዎም። ሕጊ ምክልኻል ተላገብቲ ሕማማት፣ ሓበሬታ ናይ ምሃብ ግዴታን ምክትታል ኣስር ለበዳን ተመልከት።

ሕጊ ምክልኻል ተላገብቲ ሕማማት

ገለ ገለ ሕማማት፡ ከም ክላሚዲያ፣ ጅግል፣ ፍንጣጣ፣ ካብ ምዝርጋሕ (ምስፍሕፋሕ) ንምክልኻል ዝዓለመ ሕጊ ማለት እዩ፡ ሕጊ ምክልኻል ተላገብቲ ሕማማት ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት፡ ከም ቅድመ ኩነት፡ ኩሉ ሰብ መርመራ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ብናጻ ከካይድ ተለኺፉ ምስ ዝጸንሕ ድማ ናጻ ሕክምና ክረክብ መሰል ይህብ። ብተወሳኺ መንግስቲ ምስፍሕፋሕ ሕማማት ብዝምልከት ክከላኸል ቅድመ ኩነት የቕርብ።

ኣሰር ለበዳ ምክትታል

ሓደ ተመርሚፉ ገለ ገለ መልከፍቲታት ንኣብነት ክላሚድያ ወይ ኤች ኣይ ቪ ዘለዎ ሰብ፡ እቶም ምስኡኡ/ኣ ጾታዊ ርክብ ዘካየደ ሰባት መልከፍቲ ክህልዎም ስለ ዝኽእል ናይ ምምርማር ዕድል ምእንቲ ክረኽቡ፡ ንኣባላት ክንክን ጥዕና ክነግር ይግደድ።

ፈውሲ ቓንዛ

ስምዒት ቃንዛ ዘጉድል መድሃኒት።

ርሕሚ

ንብልዕቲ ኣዋልድ ዝገልጽ ቃል።

መትሎ

ንብልዕቲ ወዲተባዕታይ ዝገልጽ ቃል።

ዘርኢ ተባዕታይ

ኣብ ግዜ ምፍሳስ ካብ መትሎ ዝወጽእ ዘርኢ ዝሓዘ ፈሳሲ።

ኣይ ዩ ዲ

እዚ ብርሕሚ ሓሊፉ ኣብ ውሽጢ ማህጸን ይቕመጥ። ክልተ ዓይነት ኣ ይዩ ዲ ኣለዉ። ሆርሞናልን ኮፓርን ኣይ ዩ ዲ። ኣይ ዩ ዲ ሓደ ዓይነት መከላኸሊ ወሊድ ኮይኑ ጥንሲ ይከላኸል።

ናይ ካልኦት ጾታዊ ኣሳእል (ምስኣልን) ምዝርጋሕ

ናይ ካልኦት ጾታዊ ኣሳእል (ምስኣልን) ብዘይ ድልየቶም (ፍቓዶም) ምዝርጋሕ ገበን እዩ። እቲ ዝተላእከ ኣሳእል (ምስሊ) ብወለንታ ወይ ብምስጢር ዝተወስደ ምዃኑ ኣየገድስን እዩ። ብሕጊ እዚ ዘይሕጋዊ ብሕትውና ምግሃስ ወይ ምጽላም ክበሃል ይከኣል። ንኣብነት ኣብ ክፍሊ መቐየሪ ክዳን፡ መዐቀኒ ክፍሊ፣ ክፍሊ መሕጸቢ ሰብነት ወይ ኣብ ገዛ፡ ብሕቡእ ናይ ካልእ ሰብ ኣካል ስእሊ ምውሳድ፡ ብሕጋዊ ኣምር ‘መሰል ብሕትውና ዝግህስ ምውሳድ ስእሊ ይበሃል።

መኻን

ሓድ ሰብ ከጥንስ ምስ ዘይክእል ወይ ሓንቲ ሰብ ክትጠንስ ምስ ዘይትኽእል።

ምምካን

ሓደ ንኻልእ ከጥንስ ከም ዘይክእል ወይ ሓንቲ ክትጠንስ ከም ዘይትኽእል ዝገብር መጥባሕቲ።

ጅማት መትሎ

ኣብ መንጎ ኣንፊ መትሎን ዘንጊ መትሎን ዘሎ ቆርበት፡ ብተወሳኺ ‘ፍረኑሉም’ ተባሂሉ ይጽዋዕ እዩ።

ውትረት

መትሎ ወይ ጉድበ ብደም ምስ መልኡ ተረርቲ ይኾኑ፣ ይዓብዩን ይንቀሳቐሱን።

ረኽሲ ዕሰ ኣብ ጾታዊ ኣካል

ዕሰ ኣብ ውሽጢ ወይ ኣብ ግዳም ርሕሚ ክዓቢ ምስ ዝጅምር ዝፍጠር ረኽሲ እዩ። ናይዚ ምልክታት፡ ውሽጣውን ግዳማውን ስሓ ርሕሚ ወይ ምቕያሕን ምሕባጥን ናይ ልፋጫዊ መሸፈኒ (መምብራና) ከምኡ’ውን ጻዕዳ ፈሳሲ ምውጻእ እዮም።

ወታሪ ኣካሊት (ኮርፖራ ካቨርኖሳ)

ሓደ ዓይነት ኣካሊት ናይ ጾታዊ ኣካላት እዩ። ወታሪ ኣካሊት ኣብ መትሎን ጕድበን ይርከብ።

ፍንጣጣ

ፍንጣጣ ዝኾነ ምልክት ሕማም ዝየርኢ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፍ ሕማም እዩ። ግን ንኣሽቱ ኣቑሳል ኣብቲ እቲ ሕማም ዝተመሓላለፈሉ ቦታ ይፍጠር እዩ። ብግቡእ ዘይተሓከመ ፍንጣጣ ድሕሪ ብዙሕ ዓመታት ናብ ሓደገኛ ዝኾኑ ስዒቦም ዝመጹ ሕማማት ብምምዕባል ንልብን ስርዓተ መትንታትን ክጸሉ ይኽእል። ንፍንጣጣ ብኣንቲባዮቲካ ክንፍውሶ ንኽእል። ፍንጣጣ ኣብ ሕጊ ምክልኻል ተላገብቲ ሕማማት እቱው እዩ።

ፍሕኛ ዘርኢ

መትሎ ኣብ ዘለዎም ሰባት እቲ ውሽጣዊ ጾታዊ ኣካል ኮይኑ፡ እዞም ከረጺት ዕልቋቝ ኣብ ድሕሪ ፍሕኛ ኣብ ውሽጢ ኣካላት ይርከቡ።

መትረብ ዘርኢ

እዚ መትሎ ኣብ ዘለዎም ሰባት እቲ ውሽጣዊ ጾታዊ ኣካል ኮይኑ፡ ኣብ ግዜ ምፍሳስ ዘርኢ ወድተባዕታይ፡ ብመትረብ ዘርኢ ናብ መትረብ ሽንቲ ይጎዓዝ።

ውሑስ እዋናት

እቲ ውሑስ እዋን፡ ሓደጋ ጥንሲ ኣዝዩ ትሑት ኣብ ዝኾነሉ እዋን ጾታዊ ርክብ ትፍጽመሉ ግዜ ዘመልክት እዩ።

ውሑስ ጾታዊ ርክብ

ኮንዶም ተጠቒምካ ጾታዊ ርክብ ምፍጻው ወይ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ፈጺሙ ወይ ብውሑድ ሓደጋ ከስዕብ ዘኽእል ኣገባብ ጾታዊ ርክብ ምፍጻም።

ብዘይ ፍቓድካ ምትንኻፍ

ሓደ ሰብ ብዘይ ፍቓድ ናይቲ ካልእ ሰብ ኣካላቱ ንኣብነት መቀመጫ፣ ኣጥባት፣ ኣስላፍ ወይ ጾታዊ ኣካላት ምትንኻፍ። ደስ ብዘየብል ኣገባብ ምሓዝ ምባል ዘይሕጋዊ እዩ። ከምኡ’ውን እቲ ሕጋዊ መግለጺኡ ጾታዊ ምስርጣይ ይበሃል። ጾታዊ መጥቓዕቲን ጾታዊ ኣትካርነትን ርኣ።

ታምፖን

ኣብ እዋብ ጻግነ ትጥቀመሉ መከላኸሊ። ታምፖን ኣብ ርሕሚ ተእትዎን ንደም ጽግያት ይመጥጥን።

መርመራ ምክያድ

ቅምሶ ካብ ኣፍ፣ ርሕሚ ወይ መሃንቱስ ብምውሳድ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ንምርግጋጽ ዝግበር መርመራ። ናይ ሽንቲን ደምን ቅምሶታት እውን ይውሰዱ እዮም።

ፍረ ነብሲ

ውሽጣዊ ጾታዊ ኣካል ክፍሊ ጾታዊ ስርዓት። እቶም ፍረ ነብሲ ኣብ ኣስኪት እዮም ዝርከቡ። ዘርኢ ወድተባዕታይን ሆርሞናትን ድማ የፍርዩ።

ምጥውዋይ ፍረ ነብሲ

ኣብ ውሽጢ ኣስኪት ፍረ ነብሲ ክቀያየር ወይ ክዘውር ከሎ።

ቅልጡፍ ምፍሳስ

ጾታዊ ርክብ እናፈጸምካ ድሕሪ ኣዝዩ ሓጺር እዋን ምፍሳስ፡ ብተወሳኺ ቅልጡፍ ምፍሳስ ክበሃል ይከኣል እዩ።

ኣስዳዒ ጾታዊ ርክብ

ብቀጻሊ ምሕታት፣ ሓሳብ ምሃብን ጾታዊ ርክብ ንምፍጻም ጸቕጢ ምግባርን ዋላ እኳ እቲ ሰብ ጾታዊ ርክብ ክገብር ዘይደሊ ምስ ዝኸውን። ኣስዳዒ ጾታዊ ርክብ ብፍቓድን ብሓድሕዳዊ ድልየትን ዝግለጽ ኣይኮነን።

ጽልኣት ስግረ ጾታ

ኣሉታዊ ኣረዳድኣ፣ ኣመለኻኽታ ወይ ስምዒት ንስግረ ጾታ ሰባት ወይ ስግረ ጾታውነት ብሓፈሻ። እዚ ብዙሕ ግዜ ብመገዲ ኣድልዎ ወይ ጽልኣት ንዕቀት (ምንእኣስ)፣ ሕርቓን፣ ጽልኣትን ጎነጽን ይግለጽ።

ስግረ ጾታ ጓለንስተይቲ

መትሎ ሒዙ ዝተወልደን ብሕጋዊ ጾታዊ ኣሰያይማ ምስ ‘ተባዕታይ’ ዝምደብ፡ ግና ኣብ ውሽጡ ጓለንስተይቲ ኮይኑ ዝስምዖ።

ስግረ ጾታ ወድተባዕታይ

ርሕሚ ሒዛ ዝተወልደትን ብሕጋዊ ጾታዊ ኣሰያይማ ‘ኣንስታይ’ ትምደብን፡ ግና ኣብ ውሽጣ ወድተባዕታይ ኮይኑ ዝስምዓ።

ስግረ ጾታ ሰብ

ስግረ ጾታ ወይ ስግረ ጾታዊ ሰብ ምዃን፡ ነቲ ኣብ ሕንረተ ሰብ ዘሎ ንጾታ፡ ጾታዊ ኣገላልጻን ጾታዊ መንነትን ዝምልከት ወግዒ ምጥሓስ ማለት እዩ። ኵሎም ስግረ ጾታዊ ሰባት ናይ ሓባር ዘለዎም፡ እቲ ናቶም ጾታዊ መንነት ወይ ጾታዊ ኣገላልጻ ምስቲ ክውለዱ ከለዉ ዝተዓደሎም ሕጋዊ ጾታ ዘይሰማማዕ ምዃኑ እዩ። ስግረ ጾታዊ ሰባት ልክዕ ከም ካልኦት ሰባት ዝተፈላለየ ጾታዊ ዝምባለ ክህልዎም ይኽእል እዩ። ስግረ ጾታ ጓልንስተይቲ፡ ስግረ ጾታ ወድተባዕታይን ልፍንታዊ ዘይኮነን እውን ርአ።

ሱሉሳዊ

ሰለስተ ሰባት ኣብ ሓደ እዋን ንሓድሕዶም ጾታዊ ርክብ ክፍጽሙ ከለዉ።

ግዱድ መርዓ

ሓደ ሰብ ጎነጽ፣ ገበናዊ ተግባራት ምፍርራህ ወይ ናይ ሓደ ሰብ ኩነታት ጽግዕተኛነት ኣብ ረብሕኡ ብምውዓል ንመርዓ ከስገድድ ከሎ እዩ፡ እዚ ኣብ ሽወደን ዘይሕጋዊ እዩ።

ግዴታ ምስጢራውነት

ገለ ገለ ሓበሬታ ብምስጢር ናይ ምዕቓብ ሓላፍነት ምህላው። እዚ ንገለ ኣብ ውሱን ሞያታት ዝርከቡ ሰባት ከም ሓካይም፣ ክኢላታት ስነ ኣእምሮ፣ መምሃራን፣ ኣቕሽሽቲ፣ ጠበቓታት፣ መኮንናት ፖሊስ ይምልከት።

ምልዕዓል ጾታዊ ስሚዒት

ብገለ ሰብ ወይ ገለ ነገር ጾታዊ ስምዒት ክቕስቐስ ወይ ክልዕዓል ከሎ።

ኣልትራ ሳውንድ

ተንቀሳቓሲ ምስሊ ናይ ድቂ ንምርኣይ ዝግበር ምርመራ።

ጾታዊ ኣካላት

ናይ ጾታ ኣካላት፣ ክልቲኡ መትሎን ርሕሚን፣ ጾታዊ ኣካላት ተባሂሉ ክጽዋዕ ይከኣል እዩ።

ተሓጋጋዚት ኣላዪት ሕሙማት

ኣብ ምእላይ ሕሙማት፡ ኣብ ግብራዊ ክንክን ንኣረጋውያን ወይ ኣብ ገዛ ሓገዝ ኣገልግሎታት ዝጽበዩ፡ ትሰርሕ።

ክልኒክ መንእሰያት

ኣብ ክሊ ዕድመ 13 ን 23 (ሳሕቲ 25) ዝርከቡ ሰባት ክምርመሩ፣ መከላኸሊ ጥንሲ ክወስዱ ከምኡ’ውን ብዛዕባ ጾታዊ ርክብን ጾታዊ ዝምድናታት ሓበሬታ ክረኽቡ ወይ ፍወሳ ክረኽቡ ዝኸድዎ ክልኒክ።

ጾታዊ ስሚዒቱ ተለዓዓለ

ምስ ገዛእ ርእስኻ ወይ ምስ ካልእ ሰብ ጾታዊ ርክብ ንምፍጻም ኣብ ኣካላት ዝፍጠር ምልዕዓል።

ሽንቲ ክትቆጻጸር ዘይምኽእል

ክትሸይን ከለኻ ሽንቲ ዘይምቁጽጻር፡ ብተወሳኺ ዘይወለንታዊ ላሕኲ ሽንቲ ተባሂሉ ይጽዋዕ እዩ።

መትረብ ሽንቲ

ኣብ ጾታዊ ኣካላትና ዝርከብ ክንሸይን ዝገብር ጸቢብ መትረብ። ሽንቲ ካብ ፍሕኛ ብመትረብ ሽንቲ ኣቢሉ ይጕዓዝ።

ረኽሲ ሻምብቆ ሽንቲ

ብባክተርያ ዝስዕብ ረኽሲ ኣብ ክፋላት ሻምብቆ ሽንቲ። ናይዚ ልሙዳት ምልክታት ቃንዛ ኣብ ግዜ ምሻንን ደጋጊምካ (ቀቀልጢፍካ) ክትሸይን ምድላይን እዮም።

ሓኪም መሳርዕ ሽንቲ

ሓደ ኣብ ሻምብቆ ሽንቲ ፍሉይ ክእለት ዘለዎ ሓኪም። ሓኪም መሳርዕ ሽንቲ ኣብ መጥባሕታውን ሕክምናውን ፍወሳ ኣብ ክልቲኡ ርሕምን መትሎን ዘለዎም ሰባት ዝርከብ ሕማማት ሻምብቆ ሽንቲ ዘተኵር ሓኪም እዩ። ሓኪም ሻምብቆ ሽንቲ ናይ መትሎን ኣስኪትን ፍልጠት እውን ኣለዎ።

ምፍሳስ

ብዙሕ ግዜ ምስ ምርዋይ (ጥርዚ ስምዒት) ብዝተኣሳሰር ፈሳሲ ካብ መትሎ ክወጽእ ከሎ። ካልእ ቃል ‘ምውዳእ’ እዩ። ብተወሳኺ ፈሳሲ ካብ ርሕሚ ዘለዋ ሰብ ምስ ምርዋይ (ጥርዚ ስምዒት) ብዝተኣሳሰር ካብ መትረብ ሽንቲ ክወጽእ ከሎ ምፍሳስ ይበሃል።

ዘይልሙድ ጥንሲ

ኣብ ግዜ ጥንሲ ዝጸገየት እንቋቑሖ ካብ ማህጸን ወጻኢ ኣብ ሻምብቆ እንቋቑሖ ተጣቢቓ ክትምዕብል ከላ ዝፍጠር መግደራ ጥንሲ እዩ።

ክታበት

ካብ ገለ ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ዝህብ ክታበት ምርካብ፡ እቲ ክታበት ናይ ኣካላት ኣንጻር ሕማም ዘስዕቡ ባክተርያ ወይ ቫይረስ ናይ ምክልኻል ዓቕሚ የበጋግስ፡ (የጎልብት)።

ርሕሚ

ክፋል ናይ ኣንስታዊ ጾታዊ ኣካል። ርሕሚ ኣብ ውሽጢ ኣካል ዝርከብ ኮይኑ፡ ሓደ ሓደ ግዜ እቲ ቃል ብዙሕ ግዜ ንውሽጣውን ግዳማውን ጾታዊ ኣካላት ንምግላጽ ይዝውተር።

ኮንዶም ጓለንስተይቲ

መትሎ ናብ ርሕሚ ወይ መሃንቱስ ምእታው ኣብ ዘጠቓልለሉ ግዜ ጾታዊ ርክብ ኣብ ውሽጢ ርሕሚ ወይ መሃንቱስ ዝኣቱ ካብ ጎማ ዝተሰርሐ መከላኸሊ ጥንሲ፡ ብተወሳኺ ውሽጣዊ ኮንዶም ወይ ኣንስታዊ ኮንዶም ‘ፈሚዶም’ ተባሂሉ ይጽዋዕ እዩ።

ርሕማዊ ጾታዊ ርክብ

ኣብ ርሕሚ፡ ኣጻብዕቲ፣ ኣቕሓ (ባንቡላ) ወሲብ ወይ መትሎ ምእታው ዘጠቓልል ጾታዊ ርክብ፡ ብተወሳኺ ርሕማዊ ጾታዊ ርክብ እውን ይብሃል እዩ።

ኩምታረ ርሕሚ

ርሕሚ ገለ ነገር ኣብ ውሽጡ ክተእትወሉ ከለኻ ዝፍጠር ኩምታረ፡ እዚ ኣብ እዋን ጅይናኮሎጅያዊ መርመራታት ዝካየደሉ፡ ጾታዊ ርክብ ክተካይድ ኣብ ትፍትነሉ ወይ ኣብ እዋን ግብረ ሕቡእ ክፍጠር ይከኣል።  

ምርዑው ሙኳን

ምስ ልዕሊ 18 ዓመት ዝዕድሚኡ ካልእ ሰብ ምምርዓው።

ብሓደ ሙኳን

ምስ ካልእ ሰብ ኣብ ፍቕራዊ ዝምድና ምህላው።

ምፍቃር

ንሓደ ሰብ ኣጸቢቕካ ምፍታው ወይ ኣብ ልዕሊኡ ብርቱዕ ስምዒት ምህላው።

ብሓደ ሙኳን

ምስ ካልእ ሰብ ፍቕራዊ ዝምድና ምህላው።

ማንታ ርእሲ ምፍሳስ

ናይታ ነፍሰ ጾር ማህጸን ክቕደድ ከሎን ማንታ ርእሲ ክፈስስ ክጅምር ከሎን።

ሞንስ ፑቢስ

ልዕሊ ክንፈር ርሕሚ ዘሎ ክባዊ ክፋል።

ሕምሲ

ግዳሚዊ ጾታዊ ኣካልት ናይ ሓንቲ ርሕሚ ዘለዋ ሰብ። ኣብ ግዳማዊ ኣካላት ዝርአ እዩ።

ቫልቮዳይኒያ

ቃንዛ ውሽጢ ወይ ከባቢ ርሕሚ። እቲ ቓንዛ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ከባቢ መእተዊ ርሕሚ ብርቱዕ ኮይኑ 'ቨስቲቡሊት' ተባሂሉ ድማ ይጽዋዕ እዩ።

ጾታዊ ዓመጽ

ጾታዊ ዓመጽ ዝብሃል ሓደ ሰብ ኣብ ልዕሊ ሓደ ካልእ ሰብ ብዘይድልየቱ ዝሳተፍ ሰብ ጾታዊ ርክብ ወይ ምስኡ ዝዳረግ ተግባር ክፍጽም ከሎ። እዚ ገበን እዩ። ሓደ ሰብ ምስ ዝደቀሰን ምስ ኣዚዩ ብኣልኮላዊ መስተ ወይ ብድሮጋ ዝተጸልወ ሰብ እውን ጾታዊ ርክብ ክፍጽም ኣይፍቀድን እዩ። እቲ ተሳታፍነት ብጎነጽን ምፍርራሕን እንተ ተገይሩ እውን ዓመጽ እዩ። ጾታዊ መጥቃዕትን ጾታዊ መጥቃዕትን ርኣ።

ጾታዊ ዓመጽ ትሕቲ ዕድመ ቈልዑ

ሓደ ሰብ ምስ ትሕቲ 15 ዓመት ቆልዓ ብብልዕቲ፣ ኣፍ ወይ መሃንቱስ ወይ ብዝኾነ ኣቕሓ ጾታዊ ምትእትታው ምስ ዝገብር እዩ። እዚ እቲ ቆልዓ የበግሶ ወይ ይሰማማዕ ኣየገድስን እዩ።  እዚ ብመገዲ መርበብ ክኸውን ይኽእል እዩ። ጾታዊ ዓመጽ ትሕቲ ዕድመ ተመልከት።

ማእከል ክንክን ጥዕና

ሕማም ክስምዓካ ኸሎ ክትርኣየሉ ትኽእል ክልኒክ እዩ። ኣብዚ ቅድመ ዅሉ ምስ ነርሳትን ሓኻይምን ትራኸብ። ግን ኣማኸርቲ ወይ ክኢላ ስነ ኣእምሮ እውን ክትረክብ ትኽእል ኢኻ።

ኣሮለ

ንኣፍ ጡብ ዘኸብብ ከቢብ ክፋል እዩ፡ ኣሮለ ጸሊም ካብ ዝተረፈ ቆርበት ጡብ ሕርፍፍ ዝበለ እዩ።

ሻምብቆ እንቋቑሖ

ንማህደር እንቋቕሖ ምስ ማህጸን ዘራኽብ ረቂቕ ናይ ሻምብቆ መልክዕ ዘለዎ ኣካሊት።

ጽፍዮ እንቋቑሖ

ጽፍዮ እንቋቑሖ፡ ነቲ እንቋቑሖ ካብ ማህደር እንቋቑሖ ብመንገዲ ሻምብቆ ማህጸን ናብ ማህጸን ትጎዓዘሉ ዑደት ዝገልጽ እዩ።

ማህደር እንቋቑሖ

ናይ ሓደ ማህጸን ዘለዎ ሰብ ውሽጣዊ ክፋል ብልዕቲ። ክልተ ማህደር እንቋቑሖ ኣለዉ፡ ማህደር እንቋቑሖታት እንቋቑሖ የፍሪያን ይፍንዋን።

ንሓደ ሰብ ምፍቓር

መግለጺ ንሓደ ሰብ ናይ ምፍታው ሓያል ስምዒት።

ነቲ ሕጋዊ ጾታ ምቕያር

ልዕሊ 16 ዓመት ሰብ ናብ ናይ ሽወደን ሃገራዊ ቦርድ ጥዕናን ድሕነትን ብምምልካት ሕጋዊ ጾታኡ ክቕይር ይኽእል እዩ። ንምምልካት መጀመርታ ምስ ሕክምና ክራኸብን ብመሰረት ሕጊ ነቲ ዘድሊ ጠለባት ከም ዘማልእ ወረቐት ምስክር ክወሃብ የድልዮ። ትሕቲ 18 ዓመት እንተ ኾይኑ ወለዱ ነቲ ምልክታ ክሰድዎ ኣለዎም። ብተወሳኺ ሕጋዊ ጾታ፡ ፍወሳ ዳግመ ምደባ ጾታ፡ ናይ ጾታ ግምገማ፡ ናይ ጾታ ዘይዕጉብነትን ስግረ ጾታ ሰብን ዝብል ርአ።

ሕድሕዳዊ ድሌት

ኩሎም ጾታዊ ርክብ ዘካይዱ ሰባት፡ ጾታዊ ርክብ ከካይዱ ድሌት ክህልዎም ከሎ፡ ንኹሎም ዝሳተፉ ጽቡቕ ስምዒት ክፈጥረሎም ከሎ እዩ። 

ክፉት ዝምድና

ሰባት ካብ መዛምድቶም ወጻኢ ጾታዊ ወይ ፍቕራዊ ዝምድና ዘጠቓልል ርክብ ክህልዎም ክሰማምዑ ከለዉ እዩ።